٢١ ساڵە گەلەکۆمەی سەر گەلی کورد بەردەوامە

لەدوای تێپەڕبوونی ٢١ ساڵ بەسەر گەلەکۆمەی نێودەوڵەتی سەر عەبدوڵا ئۆجالان ڕێبەری پەکەکە، هێشتا پیلانگێڕیی و گەلەکۆمەکانی سەر گەلی کورد بە پێشەنگایەتی فاشیزمی ئاکەپە بەردەوامە و گەلی کوردیش بەردەوامە لە ڕووبەڕوونوونەوەی پیلانگێڕییەکان و تێکشکاندنی گەلەکۆمەکان.


لەڕۆژی ٩/١٠/١٩٩٨ گەلەکۆمەی نێودەوڵەتی سەر عەبدوڵا ئۆجالان ڕێبەری پەکەکە دەستیپێکرد، کە چەندین دەوڵەتی وەک ئەمریكا و بەریتانیا و ئیسرائیل و دەزگا سیخوڕیەكانیان تێیدا بەشداربوون و هاوکاریی دەوڵەتی تورک-یان کرد، بۆ ئەنجامدانی ئەو گەلەکۆمە نێودەوڵەتییە، بووە هۆی ئەوەی کە ئۆجالان خاکی سوریا بەجێبهێێت بەرەو وڵاتانی ئەوروپا بڕوات.

دەستپێکردنی پیلانگێڕیی نێودەوڵەتی

پیلانگێڕیی ڕفاندنی ئۆجالان لەوێوە دەستپێدەكات، كاتێك لە ساڵی‌ ١٩٩٨، پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و سوریا تێكدەچێت، ئەنقەرە هەڕەشە لە دیمەشق دەكات بەوەی كە پشتگیریی پەكەكە نەكات و هەڕەشەی بەكارهێنانی هێزی سەربازیی دەكات دژ بەو وڵاتە.

ئۆجالان، بۆ ئەوەی بەر لە شەڕێكی قورس بگرێت كە توركیا دەیویست لەگەڵ سوریادا لەناوچەكە هەڵی بگیرسێنێت، بڕیاری جێهێشتنی سوریا دەدات، بۆیە ڕوودەكاتە یۆنان، بەڵام بەهۆی فراوانی گەلەگۆمەكە و فشارەكانی سەر یۆنان داوای مانەوەی ئۆجالان لەو وڵاتە ڕەتدەكرێتەوە، دواتریش بۆ هەمان مەبەست دەچێتە ڕوسیا، لەوێش ڕێگەی مانەوەی پێنادرێت، دوای ئەوەش دەچێتە ڕۆمای پایتەختی ئیتاڵیا، بەڵام لەوێش دوای مانەوەی بۆ ماوەیەك ئیتاڵیاش مافی مانەوەی پێنادات، هەربۆیە جارێكی دیکە ڕوو لە ڕووسیا دەكاتەوە، بەڵام ئەمجارەش ڕێگەی مانەوەی پێنادرێت و جارێكی دیكە ئەو وڵاتە جێدەهێڵێت و ڕوولە هۆڵەندا دەكات، لە هۆڵەنداش ڕێگەی مانەوەی پێنادرێت و ڕاستەوخۆ دەنێردرێتەوە بۆ یۆنان، جارێكی دیكەش لەوێوە بەهۆی دروستكردنی ئاستەنگ بۆی، ئۆجالان ڕوو لە وڵاتی كینیا دەكات.

ئۆجالان، لەكینیا لە ماڵی باڵیۆزی یۆنان دەمێنێتەوە، بەڵام دواتر بە پیلانگیڕییەكی نێودەوڵەتیی و بە گەلەكۆمەی وڵاتانی ئەمریكا و یۆنان و توركیا و ئیسرائیل و چەندین دەزگای دیکەی سیخوڕیی وڵاتانی دیكەی ناتۆ، بە فێڵ ڕەوانەی فڕۆكەخانەی پایتەختی كینیا دەكرێت و لەوێ لە ئۆپەراسیۆنێكی هاوبەشی دەزگا سیخوڕییەكانی ئەو وڵاتانەدا لە ١٥ی شوباتی ساڵی ١٩٩٩دا ئۆجالان ڕفێندرا و بە فڕۆكەیەك گواسترایەوە بۆ توركیا و ڕادەستی ئەو وڵاتەكرا.

ئامانجی گەلەکۆمە مایەپوچ کرا

خەیاڵی پیلانگێڕان ئەگەرچی ئەوەبوو كە چیرۆكەكە بەڕفاندن و دەستگیرکردنی ئۆجالان، كۆتایی پێبێت و ئیتر شتێك نەمێنێت بەناوی پەكەكە و دۆزی كوردەوە، بەڵام هەرزوو ئۆجالان، دركی بەگەورەیی ئەو مەترسییە كرد كە لەكەسایەتی ئەودا لەسەر كورد بەڕێوەدەچێت، بۆیە هەر لەیەكەم ڕۆژی بەناو دادگایی كردنییەوە بڕیاریدا، سەر سەختانە ڕووبەڕووی ئەو ئاڵەنگارییانە ببێتەوە كە ڕووبەڕووی دەبوونەوە و بڕیاریدا بە تێزەكانی خەباتی گەلی كورد لە هەر چوار پارچەی كوردستان پێشبخات.

ئۆجالان، بۆ وەڵامدانەوەی قۆناغەكە لە ڕێگەی نووسینی زیاتر لە ١٠ کتێب لە زینداندا و نووسینی چەندین نامە كە لە ڕێگەی پارێزەرەكانییەوە، بەرگریی لە گەلەكەی كرد، لەماوەیەكی كەمدا توانی دووژمنانی كورد توشی شۆك بكات، كاتێك توانی خەباتی ڕزگاریخوازی كورد بەرەو پێشتر ببات و توركیای دڵنیا كردەوە، كە بە ڕفاندن و دەستگیرکردنی ئەو و شەڕكردن لەگەڵ گەریلادا ناتوانێت هیچی دەست بكەوێت.

ئۆجالان، لە نەورۆزی ساڵی  ٢٠١٣دا، بەپەیامێك لە زیندانەوە ئاگربەستی ڕاگەیاند و بەرپرسانی توركیای ناچار كرد دەست بەدانووستان بكەن لەگەڵیدا و دەست بە پرۆسەی چارەسەریی كرا، لەو چوارچێوەیەشدا ئەنقەرە ڕاستەوخۆ گفتوگۆی لەگەڵ ئۆجالاندا كرد و دوای چەند مانگێك لە گفتوگۆ، وەك نیازپاكیی پەكەكە دەستیكرد بەجێبەجێكردنی هەنگاوی كرداریی پرۆسەی ئاشتی، هەر بۆیە گروپێک گەریلا و گروپێکی دیکەی ئاشتیی لە ئەوروپاوە لە چیاكانەوە ناردە خوارەوە و گەڕانەوە باكووری كوردستان و توركیا.

هەر لەو چوارچێوەیەدا حكومەتی تورك ناچار كرا، چەند یاسایەك لەسەر مافی كورد لە پەرلەمانی وڵاتەكەی پەسەند بكات، هەروەها بۆ یەكەمجار و لە كۆتایی ساڵی ٢٠١٣دا دوای ١٤ ساڵ لەزیندانیكردنی، چەند وێنەیەكی عەبدوڵا ئۆجەلان لە زیندانی ئیمراڵییەوە بڵاوكرایەوە، كاتێك چاوی بە شاندێكی پارتی ئاشتی و دیموكراتیی - بەدەپە، كەوتبوو كە پێكهاتبوون لە سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆكی بەدەپە و پەروین بوڵدان و دواتریش چەند وێنەیەكی دیكەی بڵاوكرایەوە.

سەركەوتنی‌ هەدەپەلە هەڵبژاردنی‌ ٧ی‌ حوزەیرانی‌ ٢٠١٥ و تێپەڕاندنی‌ بەربەستی‌ لە ‌١٠٪ی‌ هەڵبژاردنەكان و بۆچوونی‌ ئەو پارتە بۆ ڕەتكردنەوەی‌ سیستمی‌ سەرۆكایەتیی‌، كە خەونی‌ ئاكەپە ‌و خودی‌ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆكی ئەوحزبە بوو، لەگەڵ سەركەوتنە خێراكانی گەلی كورد لە هەرچوارپارچەی كوردستان و بە تایبەت سەركەوتنی یەپەگە و كورد لە ڕۆژئاوای كوردستان، دەوڵەتی توركی هێندەی تر توشی هیستریا كرد، بۆیە لە ٢٤-٧-٢٠١٥  لە بری جێبەجێكردنی هەنگاوەكانی  قۆناغی چارەسەری ئاشتییانە‌، دەستی بە دەستگیرکردنی ئەندام و لایەنگران و پەرلەمانتاران و هاوسەرۆك شارەوانییەكانی كورد و هێرشكردنەوە بۆ سەر گەریلاكانی پەكەكە كرد و دووبارە شەڕی لەگەڵ كورد دەستپێكردەوە.

هەروەها دواتر ئاشکرابوو کە پلانی کۆتایی هێنان بە پڕۆسەی ئاشتی و دەستپێکردنەوەی شەڕ بەر لە هەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٥ بڕیاری لێدراوە چونکە لەڕۆژی٣٠-١٠-٢٠١٤ لیژنەی ئاسایشی نەتەوەی تورک کۆبوونەوە و بەگوێرەی ئەو زانیارییانەی کە دواتر ئاشکرابوون، لەو دانیشتنەدا بڕیاری لەناوبەردنی کورد و دەستپێکردنی شەڕ دژی گەلی کورد دراوە.

كاتێك ئاكەپە و ئەردۆغان، تێگەیشتن پرۆسەی ئاشتی لە بەرژەوەندییان نییە دەستیان بە دژوارتركردنی گۆشەگیریی سەر ئۆجالان و شەڕێكی نوێ لە دژی گەلی کورد كرد، هەربۆیە لە ١١ئەیلولی ٢٠١٦ وە دوای سەردانەكەی محەمەد ئۆجالان-ی برای عەبدوڵا ئۆجالان بۆ ئیمراڵی، ڕێگای نەدا هیچ كەسێكی دیكە چاوی بە ئۆجالان بكەوێت، ئەوەش لە كاتێكدابوو كە دەوڵەتی تورك لە ٢٧ی تەموزی٢٠١١ ەوە ڕێگەی بە پارێزەرەكانی ئۆجالان نەدابوو سەردانی ئیمرالی بكەن.

بەرخۆدان بەردەوام بوو

بۆ شكاندنی گۆشەگیریی سەر عەبدوڵا ئۆجالان، لەهەر چوارپارچەی كوردستان و چەند وڵاتێكی دیکەی جیهان مانگرتنی خولیی و بێسنوور دەستیپێكرد، بە پێشەنگایەتی لەیلا گوڤەن، هاوسەرۆکی کەجەدە، کە  ٢٠٠ ڕۆژ مانی لە خواردن گرت، دواتر لەژێر فشاری مانگرتنەکاندا دەوڵەتی تورک ناچاربوو، کە گۆشەگیریی سەر عەبدوڵا ئۆجالان بشکێنێت و ڕێگا بە پارێزەران و خانەوادەکەی بدات کە بیبینن.

دەوڵەتی تورک کە زانی لە پڕۆسەی ئاشتیدا ناتوانێت پیلانە داگیرکارییەکانی پەرە پێبدات بۆیە  پەنای بۆ شەڕ بردەوە و لەڕێگای هێرشکرنە سەر گەلی کورد لە ڕۆژئاوا و باشور و باکوری کوردستان دەستی بە هەوڵە داگیرکاریی و سەرکوتکاریی و پاوانخوازییەکانی دایەوە، ئێستاش زیاتر لە ٨٠ هەزار سەربازی لەسەر سنووری ڕۆژئاوای کوردستان کۆکردووەتەوە و هەڕەشەی ئەنجامدانی ئۆپراسیۆن دەکات بۆ ڕۆژئاوای کوردستان، هەروەها ڕۆژانە بەفڕۆکە بۆردوومانی باشوری کوردستان دەکات و سەربازی زیاتر دەهێنێتە باشوری کوردستان.

لەدوای ئەوەی دەوڵەتی تورک ناچاربوو گۆشەگیریی سەر عەبدوڵا ئۆجالان بشکێنێت، لەیەکەم دیداریدا ئۆجالان داوای دەستپێکردنەوەی پڕۆسەی ئاشتی کردەوە و ئامادەیی خۆشی بۆ ڕۆڵبینین لەو پڕۆسەیەدا دەربڕیی، لە بەرامبەردا دەوڵەتی تورک کەوتەوە پەلاماردانی گەلی کورد و هەڕەشە کردن لە ڕۆژئاوای کوردستان.

قوتابییەکانی خاوەندارییەکی مەزنیان لێکرد

دکتۆر فایەق گوڵپی، چاودێری سیاسیی دەڵێت: دەوڵەتانی بەشداربوو لە پلانگێڕیی نێودەوڵەتی دژی عەبدوڵا ئۆجالان، پێیان وابوو بە دەستگیرکردنی عەبدوڵا ئۆجالان گەلی کورد و بزوتنەوەی ڕزگاریی خوازیی گەلی کورد و پەکەکە کۆتایی پێ دەهێنن، بەڵام گەلی کورد و قوتابییەکانی ئۆجالان خاوەندارییەکی مەزنیان لە ئۆجالانکرد، دەوڵەتی تورک لە سەرەتای پلانگێڕییەکەوە هەتا ئێستا ویستی گەل و گەریلا و ئۆجالان لەیەک دابڕێ بەڵام نەیتوانی.

فایەق گوڵپی، پێی وایە کە ئۆجالان بە تێزەکانی و بە تواناکەی هەتا ئێستاش ڕابەرایەتی شۆڕشی گەلی کورد دەکات لە کوردستان، هەروەها دەڵێت، کە ئۆجلان توانی شۆڕشی گەلی کورد بباتە قۆناغێکی نوێوە، توانی تێزەکانی بکاتە خزمەتی ئاشتی و ئازادیی گەلان و چارەسەرکردنی کێشەکانی ناوچەکە.

گەلەکۆمە بەردەوامە

دکتۆر فایەق گوڵپی، پێی وایە هێشتا گەلەکۆمەی نێودەوڵەتی لەسەر گەلی کورد بەردەوامە، وە بەردەوامیش دەبێت، بۆیە ڕای وابوو کە گەلی کورد پێویستە لە بەرامبەر گەلەکۆمەکاندا خۆی بەهێز بکات، دەشڵێت؛ ئۆجالان توانی تاکی کورد بکاتە خاوەن ئیرادە، بۆنمونە، کاتێک ترامپ دەڵێت لە ڕۆژئاوای کوردستان دەکشێینەوە و هەقمان بەسەر کوردەوە نییە، هاوشێوەی ئەوەیە کە ئێران لەساڵی ١٩٧٥ دا بە کوردانی باشوری کوردستانی کرد، بەڵام ئەو کاتە یەکسەر شۆڕشی کوردی لە باشوری کوردستان کۆتایی هات و ئاشبەتاڵ ڕاگەیەندرا، بەڵام ئێستا هێزەکانی سوریای دیموکرات و هاوڵاتیانی باکوری سوریا و ڕۆژئاوای کوردستان بڕیاریی بەرگریی مەزنیان داوە و خۆیانی بۆ ئامادە دەکەن، ئەمە بەرهەمی بیر و تێکۆشانی ئۆجالانە.

هەرچەند ٢١ ساڵ لەمەوبەر بە پلانگێڕییەکی گەورەی نێودەوڵەتی، عەبدوڵا ئۆجالان ناچاربوو خاکی سوریا بەجێ بهێڵێت، بەڵام ئەوە ڕاینەگرت لە خەبات و تێکۆشان و توانی ئاستەنگییەکانی بەردەمی وەربچەرخێنێ بۆ گەورەکردنی تێکۆشان و ئەو شۆڕشەی کە دەستی پێکردبوو، لە ئێستادا پلانگێڕییەکانی سەر گەلی کورد بەردەوامە، لە بەرامبەریشدا بەشێکی زۆری کورد توانیویەتی بە تێزکانی ئۆجالان خۆی بکاتە خاوەن ئیرادە و ڕێکخستن و یەک لەدوای یەک پلانگێڕییەکان تێکبشکێنێت، بۆیە ئۆجالان لە ئمڕاڵییەوە دەڵێت"بەرامبەر بە مردن هەوڵمدا ئەو هەڵوێستە بە بنەما بگرم كە بەهەڵوێستی سوقرات ناو دەبرێت، تەنانەت دۆزینەوەی واتای فەلسەفەی مردن كە بۆ چییە و چۆنە، لەڕاستیدا نەك مردن من شیبكاتەوە بەڵكو من مردنم شیكردەوە و چارەسەرم كرد، نەك بڕیاری مردن من بێكاریگەر بكات من بڕیاری مردن و شێوازە قێزەون و بێ خێرەكەیم بێكاریگەر كرد، لەكوێوە و چۆن دێت بابێت، ئەگەر سبەینێ‌ بێت یاخود لە ساڵانی داهاتوودا بێت ئیتر مردن بۆمن بابتێكی جدی نییە، تەنانەت بەهێزێكی واتاداری وەها گەشتووم بڵێم بەخێر و سەفا بێت.

د.ع