پانۆرامای هێرشە داگیرکاریەکانی ساڵی ٢٠١٨ لەسەر باشوری کوردستان

سەرەڕای ئاڵۆزیی سیاسی، ئابوری و کۆمەڵایەتیەکانی باشوری کوردستان لە ساڵی ٢٠١٨دا، هێرشە داگیرکاریەکانیش بەردەوام بوون و هێرشی فراوانی داگیرکاریی کرا بە تایبەتی لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە، بەڵام لە بەرامبەریشدا گەلی باشوری کوردستان و هێزەکانی گەریلا قارەمانانە ڕووبەڕووی داگیرکاریی وەستانەوە و نەیانهێشت داگیرکاریی سەربگرێت.


ئاڵۆزی و کێشەکانی دوای ڕیفراندۆم لە هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٨ قووڵتر بوونەوە. 

لەگەڵ کێشە سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتیەکان، لە کەرکوک، خورماتو و خانەقین کێشەکان گەیشتە بەرزترین ئاستی خۆی، سەرەڕای بێهەڵوێستی حکومەتی هەرێم لە بەرامبەر داگیرکاریەکانی سوپای تورک، بەڵام گەل ڕژانە مەیدانەکان و لەبەرامبەر بێدەنگی حکومەتی هەرێم کاردانەوەیان نیشاندا و هێرشەکانیان شەرمەزار کرد. 

هێرشی داگیرکەریی و ئەو کۆمەڵکوژیەی لەلایەن سوپای تورک، داعش، نوسرە و هێزە توندڕەوەکان لە عەفرین، بە ئامانجی تەسلیم وەرگرتن، دروستکردنی ئاڵۆزی و بەرفراوان کردنی داگیرکاریەکانی، لە ئازاری ٢٠١٨ جارێکی دیکە ڕووی لە باشووری کوردستان کرد،  ئەو هێرشە داگیرکەریی، هەڕەشە و سیاسەتی لەناوبردن هێشتاش لەسەر هەرێم بەردەوامە. 

دەوڵەتی تورک بۆ پەرەدان بە داگیرکاریەکانی خۆی، دەستپێک لە هەرێمی برادۆست، قەندیل و زۆر ناوچەی دیکە کە سڤیلیان تێدایە، بە هێرشە ئاسمانیەکانی ئەو ناوچانەی بۆردوومان کرد، لە لایەک هێرشە ئاسمانیەکان بەردەوام بوون و لەلایەکی دیکەشەوە دەستی کرد بە سیاسەتی پارچەکردن، ئاڵۆزی خستنە ناو حکومەت و بۆ ئەو کارە بەڕیوەبەرانی حیزبەکانیشی کردە هاوڕێی خۆی بۆ ئەوەی ناکۆکی لەناویان دروست بکات. 

لە چوارچێوەی هێرشە داگیرکاریەکان لەسەر باشوری کوردستان لە ساڵی ٢٠١٨ زۆر ڕووداو ڕوویاندا، کە بێگومان بەرخۆدانی گەریلا لەبەرامبەر هێرشەکانی دەوڵەتی تورک مۆری خۆی لە ساڵی ٢٠١٨ دانا، لەلایەکی دیکەشەوە ئەو چالاکیانەی خەڵکی باشوری کوردستان لەبەرامبەر داگیرکاری بەڕێوەبرد دەنگی دایەوە. 

ڕووداوەکانی داگیرکاریی لەسەر باشوری کوردستان و ئەو بەرخۆدانەی ساڵی ٢٠١٨ لەبەرامبەری کرا وەهایە:
 
ڕێکخستنی ئانووق "ئیدی بەسە" لە ٣ی شوبات بۆ وەدەرنانی سوپای تورک لە باشوری کوردستان و داخستنی بارەگاکانیان، دەستی بە هەڵمەتی کۆکردنەوەی واژۆ کرد و لە ماوەی ١٦ ڕۆژدا ١٠ هەزار واژۆی کۆکردەوە، ئەو واژۆانە لە یەکی مانگی ئازار ڕادەستی حکومەتی هەرێم و پەرلەمانی هەرێمی کوردستان کران. 

دەوڵەتی تورک لە شەوی ٢١ لەسەر ٢٢ی ئازار هێرشی کردەسەر ناوچەی باڵاکایەتی سەربە چۆمان و لە ئەنجامدا چوار هاوڵاتی بە ناوەکانی: دەرباز محەمەد یونس، بێژەن مستەفا، محەمەد ئیسمائیل حەمە، شێرۆ محەمەد ئیبراهیم کە سێ کەسیان پێشمەرگەن، شەهید بوون.
 
دەوڵەتی تورک لە یەکی نیسان زۆرێک لە گوندەکانی بناری قەندیل و گۆڕستانی شەهید سمکۆ و شەهید گوڵان-ی لە گوندی مارەدۆی قەندیل بۆردوومانکرد و لە ئەنجامی ئەو هێرشەدا، گۆڕی شەهیدان بە تەواوی تێکدرا و ئەو مۆزەخانەیە کە بیرەوەری شەهیدانی تێدا بوو ڕووخێندرا. 

فڕۆکە جنگیەکانی سوپای تورک لە ٨ی نیسان لە گوندی نێروە سیتۆ سەربە شیلادزێ لە ئامێدی-یان بۆردوومان کرد و لە ئەنجامی ئەو هێرشەدا، سێ برا بە ناوەکانی: ڕەمەزان محەمەد، تاهیر محەمەد و مەجید محەمەد، کە لەناو باخچەکەیان کاریان دەکرد، بوونە ئامانجی فڕۆکە جەنگیەکانی تورک و شەهید بوون، تەرمی ئەو سێ برایە دوای هەفتەیەک هەوڵدان لە شوێنی ڕووداوەکە دەرهێنران و لە ١٥ی نیسان لەلایەن خزمان و دانیشتوانی گوندەکە بە خاکسپێردران.

لە ٢١ی نیسان بە دەستپێشخەری ڕەژاک لە هەشت ناوەندەوە، سەدان هاووڵاتی بۆ شەرمەزارکردنی هێرشەکانی دەوڵەتی تورک بەرەو سیدەکان بەڕی کەوتن، هاوڵاتیان لە سلێمانی، هەولێر، ڕانیە، قەڵادزێ، شارەزوور، کەرکوک، کەلار و قەندیل گەیشتنە گوندی باڵەیان سەربە شارۆچکەی قەسرێ لە هەولێر، جەماوەر کاتێک ویستیان بەرەو سیدەکان بچن، ڕووبەڕووی ئاستەنگیی خاڵی پشکنینی قەسرێ بوونەوە، کە سەربە ئاسایشی پارتییە، هێزەکانی ئاسایش ڕێگەیان نەدا جەماوەر درێژە بە ڕێگەکەیان بدەن و وتیان: "فەرمان لەسەرەوە هاتووە". 

لە کاتێکدا سوپای تورک بەردەوام بوو لە هێرشە داگیرکەریەکانیدا، ئەرشەد حسێن لۆلانی، لە گوندی بەرمێزەی سیدەکان پێشوازیی لە سوپای تورک دەکرد، ئەو کەسە لە هەڵبژاردنەکانی ٣٠ی ئەیلول-دا لەسەر لیستی پەدەکە بووبە پەرلەمانتار. 

لە کاتێکدا هێرشە داگیرکەریەکانی سوپای تورک زیادیان دەکرد، لە ٦ی حوزەیران-دا وتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستان سەفین دزەیی لێداونێکیدا، دزەیی لە لێدوانەکەیدا وەک ئەوەی داگیرکەران بە مافدار بزانێت وتی: ئەگەر پەکەکە لە ناوچە سنوریەکان نەبوایە، سوپای تورکیش نەدەهات، من هیوادارم پەکەکە ئەو ناوچانە چۆڵ بکات. 

هەر لە ٦ی حوزەیران لە دژی داگیرکاری تورک بەرەی نەتەوەیی دامەزرا و لە ڕۆژی دەستپێکەوە لە دژی داگیرکاریی زۆرجار چالاکیی بەڕێوە برد، لەلایەکی دیکەشەوە لە هەولێر و هەندێک شوێنی دیکە لەدژی داگیرکاری پلاتفۆرمی دروستکرد و چالاکیی بەڕێوەبرد. 

٨ی حوزەیران بە دەستپێشخەری تەڤگەری گەنجانی وڵاتپارێز و یەکێتی ژنانی گەنجی تێکۆشەر لە بناری قەندیل، چالاکی قەڵغانی زیندوو دەستیپێکرد، کە ماوەی سێ مانگ بەردەوام بوو، لە سلێمانی، کەرکوک، ڕانیە، چەمچەماڵ، کۆیە، قەڵادزێ، گەرمیان، مەخمور، شەنگال، گەنجانی ڕۆژئاوا و گەنجانی ئەنترناسیونالیست، بەشدارییان لەو چالاکیە کرد، چالاکی گەنجان ٧ی ئەیلول کۆتایی پێهات. 

١٧ی حوزەیران، ٣٠ پێشمەرگەی سەربە وەزارەتی پێشمەرگە، کە لەبەرامبەر داگیرکاریی دەوڵەتی تورک ناڕەزایەتییان نیشاندا، دەستگیرکران. 

لە ٢٢ی حوزەیران-دا بە پێشەنگایەتی گەل لە دژی هێرشە داگیرکەریەکانی دەوڵەتی تورک، هەزاران هاووڵاتی بە شێوەی جەماوەری لە دهۆک، هەولێر، سلێمانی، کەرکوک، گەرمیان، ڕاپەڕین، شارەزۆر، کفری، خورماتوو، چەمچەماڵ، ڕانیە و زۆربەی ناوچە و شارۆچکەکان، هاووڵاتیان بەرەو قەندیل بەڕێکەوتن. 

لە ٢٣ی حوزەیران بەرەی گەل لە بەرامبەر هێرشە داگیرکەریەکانی دەوڵەتی تورک لە سلێمانی میتینگێکی جەماوەریان بەڕێوە برد، جەماوەر لە جادەی سەهۆڵەکە تا پارکی نالی ڕێپێوانیان کرد، زۆرێک لە ڕێکخستنەکانی کۆمەڵگای سڤیل، نووسەر، ڕۆشنبیر، باوەڕمەندان، لایەنە سیاسی و ڕێکخراوەکان، بەشداری ڕێپێوانەکە بوون. 

لە بانگشەکانی هەڵبژاردنی ٢٤ی حوزەیرانی تورکیا مژاری سەرەکی قسەکانی سەرۆک کۆماری تورک ئەردۆغان هێرشە داگیرکەریەکانی سەر ناوچەی برادۆست و قەندیل بوو، بەڵام لەبەرامبەردا بەرخۆدان و تێکۆشانی کاریگەری خەڵکی باشور و گەریلا کە لە مانگی ئازارەوە دەستیپێکردبوو، بەر بەو پیلانە داگیرکەریانەی گرت. 

سوپای تورک لە ٣٠ی حوزەیران گوندی هەلانیا-ی سەربە شارۆچکەی شەروان لە ناوچەی بارزان-ی تۆپباران کرد، لە ئەنجامی ئەو تۆپبارانە ژنێکی گەنج بەناوی دنیا ناجی تەمەن ١٩ ساڵ شەهید بوو. 

سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان نچیروان بارزانی کە پەکەکە وەک "داگیرکەر" و هێزیداگیرکەری تورک وەک "دۆست" دەبینێت لە ٤ی تەموز وتی: "پەکەکە، بەشێکی گەورەی هەرێمی کوردستانی داگیر کردووە و لەو ناوچانەوە هێرش دەکاتە سەر تورکیا"، ناوبراو دوای هەڵبژاردنەکانی ٢٤ی حوزویران یەکەم کەس بوو بە تەلەفۆن پیرۆزبایی لە ئەردوغان کرد. 

لە ٦ی تەموز سوپای داگیرکەری تورک لە گوندی ڕاڤینا سەربە کانیماسی ئامیدی، تۆپبارانی دەڤەری گامەرکی کرد و هاووڵاتیەک بەناوی مەجید سلێمان پەرمۆس کە مێشهەنگەکانی خۆی بردبووە ئەو ناوچەیە، لە ئەنجامی تۆپبارانەکە شەهید بوو. 

لە ٩ی تەموز شاندێک بە نوێنەرایەتی بناری قەندیل لەدژی هێرشی داگیرکاری چوونە هەولێر و سەردانی پەرلەمانی هەرێمی کوردستانیان کرد و لەگەڵ لایەنە سیاسیەکان چاوپێکەوتنیان ئەنجامدا. 

لە ١٣ی تەموز فڕۆکە جەنگیەکانی تورک مەودای ١٠٠ مەتری خاڵێکی پشکنینی پێشمەرگەکانیان بۆردوومان کرد، لە ئەنجامی ئەو هێرشە ماڵی هاووڵاتیان زیانی پێگەیشت و ئۆتۆمبێلێک بە تەواوی لەکار کەوت. 

یەکێتی گەنجانی ڕۆژئاوا-یەجەرە، و یەکێتی ژنانی گەنج- یەژەرە، لە ٢٢ی تەموز بۆ پشتگیری چالاکی قەڵغانی زیندوو کە گەنجان لە قەندیل دەستیانپێکردبوو، لەبەردەم دەوازەی سنوری سێمالکا چادریان هەڵدا. 

لە ئەنجامی هێرشی سوپای تورک لە ٢ی ئاب لە گوندی گرەزەرەل-ی زاخۆ منداڵێک بەناوی ماهیر عەلی ئیسمائیل-ی ئێزدی لەکاتێکدا خەریکی یاری لەناو باخچە بوو شەهید بوو. 

ئەندامی کۆردیناسیۆنی ئێزدیانی شەنگال زەکی شەنگالی (ئیسماعیل ئۆزدەن) ڕۆژی ١٥ی ئاب لەکاتی گەڕانەوە لە مەراسیمی ساڵوەگەڕی کۆمەڵکوژیەکەی گوندی کۆچۆ، تووشی هێرشی سوپای تورک هات و شەهید بوو. 

لە کاتی بەئامانجگرتنی شەهید زەکی شەنگالی، پارێزوانێکی بەناوی ماهیر سەرحەد شەنگالی بریندار بوو، ماهیر سەرحەد سەرەڕای هەموو هەوڵە پزیشکیەکان لە ٢٩ی ئاب لە نەخۆشخانە شەهید بوو. 

فاتیح یڵدز، باڵیوزی تورکیا لە بەغدا، ٢١ی ئاب لە ڕۆژی جەژنی قوربان چووە کەرکوک و لە مزگەوتی گەورەی نور نوێژی جەژنی کرد، یڵدز لەدوای نوێژ لێدوانێکیدا و وتی: "کەرکوک بۆ ئێمە خاکی باو و باپیرانە و تورکیاش بۆ ئەوانەی لێرە دەژین خاکی باو و باپیرانە".

باڵیوزی تورک بەو لێدوانەی جارێکی دیکە پلانی ئاکەپە، کە دەیەوێت لەسەر کەرکوک جێبەجێ بکات، ئاشکرا کرد، دەوڵەتی تورک دەیەوێت لە ڕێگای سەرۆکی بەرەی تورکمانی ئەرشەد سالەحی ڕۆڵی خۆی کارا بکات، دەزانرێت دەوڵەتی تورک لە کەرکوک گروپە چەکدارەکانی تورکمان پەروەردە دەکات، مووچەشیان لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە دەدرێت، دەوڵەتی تورک دەیەوێت کە سوود لەو دۆخە ئاڵۆزە و ناکۆکی عێراق و هەرێم بگرێت و لە دیزاینی ناوچەکە ڕۆڵی کارا بگیڕێت. 

لە ١٦ی ئەیلول دەستەی وەزیرانی عێراق و ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی لە بەغدا بە سەرۆکایەتی حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیران کۆبوونەوە، لە کۆبوونەوەکە عەبادی فەرمانی بە وەزیری دەرەوەیدا، کە پێشلکاریەکانی دەوڵەتی تورک لەناو خاکی عێراق بکرێتە بەڵگە و پێشکەشی نەتەوە یەکگرتووەکان بکرێت، هەر لەو کۆبوونەوەدا بڕیار درا بۆ پێشگرتن لە پێشلکاریەکانی دەوڵەتی تورک، هێزەکانی پاراستنی سنوری عێراق لە نێوان تورکیا و هەرێم بەجێ بکرێن، هەروەها بڕیار درا کە سەرلەنوێ بەڕێکخستنکردنی پۆلیسی فیدرالی لەبەرچاو بگیرێت. 

لە ١٤ی تشرینی دووەم فڕۆکە جەنگیەکانی دەوڵەتی تورک لە گوندی ئەرەدن سەربە کۆمەڵگەی قەدیش-ی ئامێدی پارێزگای دهۆک کۆمەڵکوژییان ئەنجامدا، لەو بۆردوومانە سێ کەس بە ناوەکانی: ڕەمەزان محەمەد ٦٤ ساڵ، ئیسماعیل حەسەن ٥٤ ساڵ و دلۆڤان سەلاح حەسەن ٣٤ ساڵ شەهید بوون. 

لە ١٣ی کانوونی یەکەم فڕۆکە جەنگیەکانی سوپای تورک کامپی پەنابەرانی شەهید ڕۆستەم جوودی مەخمور-یان بۆردوومان کرد، لە ئەنجامی ئەو هێرشە خەڵکی کامپەکە کە ٢٥ ساڵە کۆچبەری ئەوێ بوونە کرانە ئامانج و چوار ژنی سڤیل، کە سێیان ئەندامی یەک خانەوادەن شەهید بوون، کە ناویان ئاوهایە: ئاسیا عەلی محەمەد ٧٣ ساڵ، کچەکەی نارنج فەرهاد قاسم ٢٦ ساڵ، نەوەکەی ئەڤین کاوە محەمەد ١٤ ساڵ و ئەیلەم محەمەد عەمر ٢٣ ساڵ. 

هەر ئەو ڕۆژە واتا ١٣ی کانوونی یەکەم، دۆڵی شیلۆ لە شەنگال لەلایەن فڕۆکە جەنگیەکانی تورکەوە بۆردوومان کرا، لە ئەنجامی بۆردوومانەکە سێ هاووڵاتی سڤیل کە بۆ کارکردن چووبوونە شەنگال بە ناوەکانی: خەلیل خالید جیلۆ، مستەفا حەجی و محەمەدخان تەمۆ شەهید بوون. 

فڕۆکە جەنگیەکانی سوپای تورک ٢٢ی کانوونی یەکەم گوندی سوورەدێ لە قەندیل-یان بۆردوومان کرد و لە ئەنجامدا دوو کەس بریندار بوون. 

چالاکیەکانی گەریلا لە ساڵی ٢٠١٨

لەسەر هێرشە داگیرکاریەکانی دەوڵەتی تورک بۆسەر باشوری کوردستان ڕووداوی زۆر ڕوویدا، بێگومان بەرخۆدانی گەریلا لە بەرامبەر ئەو هێرشانە مۆری خۆی لە ساڵی ٢٠١٨ داوە. 

ئەو هێرشە داگیرکەرانەی ئەردوغان و ئاکەپە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە ناوچەی برادۆست دەستیان پێکردبوو لە ئازاری ٢٠١٨ بە ئامادەکاری زیاترەوە دەستیپێکرد، لە مانگی ئازار تا نیسان بێناوبەر فڕۆکەی شەڕ، فڕۆکەی کەشف و هلیکۆپتەری کۆبرا، ٢٤ کاتژمێر دەگەڕان و بۆردوومانیان دەکرد، سەرەڕای ئەو هەموو هێرشە تەنیا توانییان پێنج کم، پێشڕەوی بکەن. 

لەسەر گردی سیرۆ، پارتیزان و لێلکان بێناوبەر بە هاوەن و تۆپ هێرشیان دەکرد، دوای ئەوە بە هێلیکۆپتەر لەسەر گردەکە بڵاو بوونەوە، سەربازەکان کە لەسەر گردەکە بڵاو بوونەوە لە هەموو قوڵێکەوە بوونە ئامانجی گەریلا، لەو کاتەوە تا ئێستا گەریلا زیاتر لە ٨٠ چالاکییان دژی ئەو هێزانە ئەنجامداوە و دیمەنی زۆربەیان تۆمار کردووە. 

لە ڕاگەیەندراوەکانی هەپەگە ئاشکرا دەبێت، کە بە سەدان سەرباز کوژراون، دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٨ دیمەنی ئەو چالاکیانە لە گردی لێلکان، عەلی درێژ، پارتیزان و ئەڤدڵکۆڤی تۆمار کران، بۆ ئەوەی شکشتەکانیان بیشارنەوە، دەوڵەتی تورک و ئەردۆغان وتیان: "ئێمە بەرەو قەندیل پێشڕەویی دەکەین"، بەو لێدوانانە ویستیان ڕۆژەڤ بخەنە لایەکی دیکەوە، سەرەڕای هەموو هەوڵدان و یاریەکانی دەوڵەتی تورک، چالاکیەکانی گەریلا دەنگێکی گەورەی دایەوە. 


 ک.ک