توركیا ئاڵا لەسەر بازاڕێكی كەركوك دادەنێت و ڕێگری لە كردنەوەشی دەكات

لە ساڵی ٢٠١٨دا قەیسەری کەرکوک سووتا، هەرچەندە گومانێک هەبوو کە دەوڵەتی تورک دەستی لەپشت سووتانەکەوە هەبێت، بەڵام پشتڕاست نەکرایەوە، هەردوای سووتانە کونسوڵی تورکیا چووە بازاڕەکە و وتی ئەوان نۆژەنی دەکەنەوە، ئێستا چەندین مۆرکی دەوڵەتی تورک لە بازاڕەکە دراوە و سیمای پێشووی لەدەستداوە.


٢٧-١١-٢٠١٨ قەیسەری كەركوك سووتا، ڕاستەوخۆ پاش سووتانی بازاڕەكە فاتح یەڵدز كۆنسوڵی توركیا لە عێراق سەردانی بازاڕەكەی كرد و ئەركی نۆژەنكردنەوەی گرتە ئەستۆ ئەویش لەسەر بوجەی دەوڵەتی تورک، دواتر ڕێكخراوی تێكای توركی دەستیكرد بە نۆژەنكردنەوەی قەیسەری كەركوك.

کەرکوکییەکان گومانیان هەبوو کە بە ئەنقەست و لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە بازاڕەکە سووتێندرابێت، بەڵام ئەو گومانە هێشتا پشتڕاستنەکراوەتەوە، چەندین لیژنە لە فەرمانگەی شوێنەواری كەركوك و وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئاسەوار پێكهێنرا تایبەت بە ئاشكراكردنی سووتانی بازاڕەكە، بەڵام تا ئێستا ڕوون نەكرایەوە و هیچ ئەنجامێکیان ئاشکرا نەکرد.

لەگەڵ دەسبەكاربوونی ڕێكخراوی تیكای توركی "کە پەیوەستە بە میتی تورکەوە"، بۆ نۆژەنكردنەوەی بازاڕەكە بەرپرسانی ڕێكخراوەكە بەڵێنیان بە دوكاندارانی بازاڕەكەدابوو، لە ماوەی ٤٥ ڕۆژدا قەیسەری كەركوك نۆژەن دەكەنەوە و ڕادەستی دوكاندارەكانی دەكەنەوە، بەڵام پاش ساڵێك و سێ مانگ لە سووتانی تا ئێستا بازاڕەكە ڕادەستی دوكانداران نەكراوەتەوە.

لە ماوەی كاركردنی ڕێكخراوی تیكا لە بازاڕی قەیسەری كەركوك ڕێگە بە هیچ دەزگایەكی ڕاگەیاندن نەدرا وێنەی كاتی نۆژەنكردنەوەکە بگرن، جگە لە ئاژانسی ئەنادۆڵی فەڕمی دەوڵەتی تورک و كەناڵی ئاسمانی بەرەی توركمانی، بۆ ئەوەش دەوترێت کاریان لەسەر شێواندنی بازاڕەكە و شوێنەواری كەركوك كردووە، چونكە بازاڕەكە بەیەكێك لە كۆنترین بازاڕەكانی كەركوك و یەكێك لە شوێنەوارە گرنگەكانی شارەكە دادەندرێت.

ئێستاش دوای تەواوبوونی كاری نۆژەنكردنەوەی بازاڕی قەیسەری كەركوك، بڕیاربوو لە ١ی ئەم مانگە ڕادەستی دوكاندەرەكان بكرێت، دوکاندارەکان دەڵێن وەزارەتی کلتوری توركیا ڕێگرە لە كردنەوەی بازاڕەكە، تا ئەو كاتە كە دەبێت فاتح یڵدز باڵیۆزی توركیا لە عێراق بە مەڕاسێمێك بازاڕەكە بكاتەوە.

عەلی عەباس دوکاندارێکی قەیسەرییەکەیە، باس لەوە دەکات، کە ئەوان سەرەتا پێیان وتراوە ٤٥ ڕۆژ دوکانەکەیان ڕادەست دەکەنەوە، ئێستاش دەڵێن "چاوەڕێی باڵیۆزی توركیا و وەزرین بۆ كردنەوەی، كەس نازانێت ئەوانە بۆچی وادەكەن و ڕێگا نادەن بچینەوە سەر كارەكانمان".

ئەم بازاڕە مێژووییەی کەرکوک، بژێوی زیاتر لە هەزار کەس لە خۆ دەگرێت، ڕێكخراوەكە بە بیانوی ئەوەی وەك ئەركێكی خێرخوازی ئەم كارەی كردووە، بەتەنیشت تابلۆکانەوە ئاڵای دەوڵەتی تورکی دروستکردووە، کە بازاڕەکە حەوت دەرگای سەرەکی هەیە و لەسەر هەر حەوت دەرگاکە ئەو ئاڵایەیان داناوە.

بەرپرسانی دەوڵەتی تورک چەندین جار لە میدیاکانەوە کەرکوکیان بە شاری خۆیان زانیوە، بۆ ئەوەش دەگەڕێنەوە بۆ داگیرکاریی عوسمانییەکان، هەروەها لەسەر تابلۆکان وێڕای زمانی عەرەبیی، نووسین بە تورکی پێش کوردییەکە خراوە، ئەوەش لەکاتێکدایە کە بەپێی هەموو هەڵبژاردنەکان کورد بەتەنها زیاتربووە لە هەردوو نەتەوەی تورکمان و عەرەب، بەڵام دەوڵەتی تورک وەک هەمیشە کار بۆ سڕینەوە و لەناوبردنی مێژوو، ناو و کلتوری کورد کردووە و دەکات.

ئیحسان غەریب دوکاندارێکی دیکەیە و دەڵێت:"ویستی نەكردنەوەی قەیسەری كەركوك مەرامێكی سیاسی توركیای لە پشتەوەیە، كە ئەم شوێنە بە شوێنی خۆی دەبینێت، ئەگەر مەرامێكی سیاسی نەبێت ئەوە توركیا ناتوانێت دەستێوەردان لە شارێكی عێراقی بكات، گەر ئەو دەستێوەردان دەكات لە كەركوك ئەوە واتای ئەوەیە ئێمە بێ خاوەنین، با پارێزگار بێتە وەڵام لەسەر ئەم كارە، بە چ مافێك ئێمە چاوەڕێی توركیا بكەین تا بێت و بازاڕەكە بۆ ئێمە بكاتەوە!".

ئەوەشی ووت:"بۆچی دەبێت بازاڕەكە لە لایەن توركیاوە بكرێتەوە، بۆچی پارێزگار و وەزیرمان نییە، وا بە بڕیارێكی سیاسی وەزیرێكی توركیا ڕێگرە لە كردنەوەی بازاڕەكە".

قەیسەری كەركوك یەكێكە لە بازاڕە كۆن و دێرینەكانی شاری كەركوك، لە ناو بازاڕەكەدا ٣٦٥ دوكان هەیە و حەوت دەرگای هەیە هاوشێوەی ڕۆژەكانی هەفتە، هەروەها ١٢ كۆڵانی هەیە هاوشێوەی ١٢ مانگی ساڵ و چوار تاقی هەیە بۆ هەوا گۆڕین وەک ئاماژەیە بۆ چوار وەزەكەی ساڵ.

ڕێكخراوی 'ئاژانسی کۆردیناسیۆنی هاوکاریی تورک- تیكا'، ڕێكخراوێكی توركیە و وەك دەزگایەكی خێرخوازی خۆی ناساندەوە و لە ساڵی ١٩٩٢ لە ئیستەنبوڵ دامەزراوە، لە ئێستادا لە ژێر ناوی خێرخوازیدا کاری سیخوڕیی دەکەن و پەیوەستن بە میتی تورکەوە.

س.ح