دیار غەریب: کاتی هەڵوەشانەوەی فاشیزمی ئاکەپە و مەهەپەیە

دیار غەریب، ڕایدەگەیەنێت، کە هەموو ئەو تاکتیکانەی ئاکەپە و مەهەپە بۆ کۆتاییهێنان بە بزوتنەوەی ئازادیی گەلی کورد و سڕینەوەی ناسنامەی کورد کاریان پێدەکرد، شکستی هێنا و كاتی هەڵوەشانەوەی فاشیزمی ئەردۆغان و باخچەلی هاتووە.


دیار غەریب، ئەندامی کۆنسەی سەرۆکایەتیی کۆما جڤاکێن کوردستان-کەجەکە، لە ئەنالیزێکدا، کە تایبەت بۆ ڕۆژنیوزی ناردووە، تیشک دەخاتە سەر ئەو تاکتیکانەی، کە ئاکەپە و مەهەپە لەڕێگای هاوپەیمانێتییەکەیانەوە بۆ کۆتاییهێنان بە بزوتنەوەی ئازادیی گەلی کورد و سڕینەوەی ناسنامەی کورد بەکاریان هێنا و دەرئەنجامەکانیشی شیدەکاتەوە.

تەوای ئەنالیزەکە:

كاتی هەڵوەشانەوەی هاوپەیمانی فاشیزمی ئەردۆغان و باخچەلی هاتووە ئەردۆغان و ئاكەپە لە 3- 11-2002 ەوە دەسەڵاتی توركیایان گرتووەتە دەست، لەدوای ئەوەی دەسەڵاتیان گرتە دەست، پەیامی ئەوەیان دا بە گەلی كورد و گەلانی توركیا كە دیموكراتی ڕاستەقینە بەرجەستە دەكەن، ئەو قەدەغانەی بە بیانووی جیا جیا خراونەتە سەر گەلێك بابەت، هەڵیان دەگرن. ئازادیی، ئاشتیی و ئارامیی لە توركیادا بەرقەرار دەكەن. بە نهێنیش دەستیان كرد بە پەیوەندییكردن بە ڕێبەر ئاپۆوە لە زیندان و داوای هاوكارییان لێكرد. هاوكات داوایان لە گەلی كورد و گەلانی توركیا كرد كە هاوكارییان بكەن لەو پرۆسەیەدا. ڕێبەر ئاپۆ وەكو خۆی گەلێك جار ئاماژەی پێكردووە دوازدە ساڵ زیاتر دەرفەتی دایە ئەردۆغان و ئاكەپەو گەلێك پڕۆژەی لە پێناوی چارەسەری دۆزی كورد و كێشەكانی توركیادا ئامادە كرد و پێشكەشی پەكەكە و ڕای گشتیی و دەوڵەتی كرد. گەلی كورد، گەلانی توركیا، دیموكراتخوازانی توركیا و ئیسلامییەكانی كوردستان و توركیاش زۆر پشتیوانی ئەردۆغانیان كرد. چونكە گەلی كورد، ئیسلامییەکان، سۆسیالیستەكان و دیموكراتیخوازانی توركیا هەموویان ببوونە قورمانی نەژادپەرستی توركیا. ئەمانە بوونە هۆكاری ئەوەی كە ئەردۆغان و ئاكەپە ڕۆژ بەڕۆژ لە ناوخۆو دەرەوەدا پشتیوانی زیاتر بەدەستبهێنن.

لەو پێڤاژۆیەدا ئەردۆغان و ئاكەپە یەكێك لەو پێگانەیان شكاند كە عەلمانیەتی توركیای لەسەر بونیادنرابوو، ئەویش نكۆڵییكردن بوو لە ئایینی ئیسلام و توانیان بەناوی ئیسلامەوە دەسەڵات بگرنە دەست. ئەمەش هیوایەكی بە گەلی كورد و دیموكراتخوازەكان بەخشی كە قەدەغەی سەر ناسنامەی گەلی كورد و گەلانی تریش هەڵبگیرێت. هەتا ساڵی 2015 ئەردۆغان دەیخواست تابلۆیەكی وەها نیشان بدات كە هەوڵدەدات لەسیاسەتی توركیادا قەدەغە و ڤیتۆی سەر گەلی كورد هەڵبگرێت. لە ڕێگەی دیالۆكی ئۆسلۆ(2008-2011)و دیالۆكی ئیمراڵی (2013-2015)ەوە كاری بۆ ئەو مەبەستە كرد.لەو قۆناغانەداو بەتایبەتی لە ساڵی 2010-2011 چەندین جار ڕێبەر ئاپۆ جەختی لەوە دەكردەوە كە ئاكەپە و دەوڵەتی توركیا لە چارەسەری دۆزی كورد و كێشەكانی توركیا دەترسن! لە قۆناخی دیالۆكی ئیمرالیشدا چەند جارێك ڕێبەر ئاپۆ ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە "هەڵوێستی ئەردۆغان مەترسیدارە، دیار نییە بەرەو كوێ دەچێت. ئەگەر چارەسەری پەسند نەكات ئەوا لە تانسۆ چیلەر خراپتر دەبێت و پەرە بە فاشیزم دەدات". ئەوەبوو لەسەر پێداگیریی ڕێبەر ئاپۆ و تەڤگەری ئازادیی كوردستان لە 28-02-2015 دا لە كۆشكی دۆڵمە باخچە ڕێکكەوتنێكی سەرەتایی لە نێوان حكومەت و نوێنەرانی هەدەپەدا بە ڕەزامەندی پەكەكە و ڕێبەر ئاپۆ لە لایەك و ئەردۆغان لەلایەكیترەوە ئیمزا كرا. بەڵام ماوەیەكی كورتی بەسەردا چوو، ئەردۆغان مێزی دیالۆكی هەڵگێڕایەوە و گوتی من ئەو ڕێکكەوتنە پەسند ناكەم. بەوەش قۆناخێكی نوێی لە هێرش و ستەمی دەستپێكرد.

دوای ئەوەی لە ڕێکكەوتنی كۆشكی دۆڵمە باخچە پەشیمان بوویەوە، ڕووی ڕاستەقینەی خۆی ئاشكرا كرد و لەگەڵ باخچەلی و پارتی مەهەپەدا كە نوێنەرایەتی ڕەگەزپەرستی تورك دەكەن ڕێككەوت. ئیتر ئەوەی لەڕێگەی تێكەڵاوكردنی دەمارگیریی دین و ڕەگەزپەرستییەوە، فاشیزمی نەژادپەرستی و مەزهەبی پەرە پێدا. ئەوەشی كە لە 2015 ەوە دەبینرێت بە ئاشكرا ئەمەیە. هەڵبەتە پێشتریش ئەو كارانەی دەكرد، بەڵام بەدەمامكەوە ئەو كارانەی دەكرد. بەڵام بەرخۆدانی ڕێبەر ئاپۆ لە ئیمرالی و تێكۆشانی گەلی كورد و دیموكراتخوازان ڕوویان هەڵماڵی و ڕووی ڕاستەقینەیان بۆ دونیا ئاشكرا كرد. ئەوەش وایكرد كە ئەوەندە كین و نەفرەتیان هەبێت بەرامبەر بە ڕێبەر ئاپۆو كوردو چوار ساڵەو لە 5-4-2015 ەوە دژوارتین گۆشەگیریان خستۆتە سەر ڕێبەر ئاپۆ و بە دڕندانەترین شێوە هێرش دەكەنە سەر گەریلا، شەڕڤان، گەلی كورد و دەسكەوتەكانی. نەك تەنیا لەسەر ئاستی باكوری كوردستان و توركیا، بەڵكو لە هەموو بەشەكانی كوردستان و دونیادا بەتوندترین شێوە دژی هەر ماف و ئازادیەكن بۆ گەلی كورد هیچ دەسكەوتێكی گەلی كورد قەبوڵ ناكەن.

 هەڵوێستی توركیا بەرامبەر ڕیفراندۆمی باشوری كوردستان لە 2017 دا، هێرشی بۆ سەر عەفرین لەسەرەتا 2018 دا، دژایەتیكردنی دەسكەوتەكانی ڕۆژائاوای كوردستان و باكوری سوریا، پێناسەكردنی حكومەتی هەرێم كە لە ئەنجامی هەڵەی ئەواندا دروست بووە و پێویستە ئەو هەڵەیە ڕاست بكرێتەوە، ئاماژەن بۆ ئەوەی كە هیچ شتێك بەناوی كورد و كوردستانەوە پەسند ناكەن. چۆن ئیتحاد و تەرەقی لەسەرەتا سەدەی بیستەمدا ئەرمەنەكانیان بۆ خۆیان بە هەڕەشە دەبینی و پێیان وابوو هەبوونی ئەرمەن بەواتای لەناوچونی تورك و عوسمانیەو لەسەر ئەو بنەما لە پڕۆسەیەكدا لە ساڵی 1915 بەوە هەتا كۆتاییهاتنی شەڕی یەكەمی جیهانی كۆكوژیەكی مەزنیان لەسەر گەلی ئەرمەن بەڕێوەبرد. لە ئێستاشدا فاشیزمی ئەردۆغان و باخچەلی پێیان وایە هەبوونی كورد و داننان بە گەلی كورددا بەواتای كۆتاییهاتنی تورك و دەوڵەتی توركیایە. هەر بۆ ئەوەش دروشمی هەڵمەتی هەڵبژاردنەكەیان كردبوو بە 'لەپێناوی مانەوەدا دەنگ بدەن بە هاوپەیمانی ئاكەپە و مەهەپە'. هەدەپەشیان وەكو مەترسی گەورە بۆ سەر مانەوە بە ناو دەكرد. لە دەرەوەش پەكەكە، پەیەدە، یەپەگە و یەپەژە یان وەكو هەڕەشە دیاری دەكرد، بانگەشەی ئەوەشیان دەكرد كە ئەوان دژی گەلی كورد نین، بەڵكو دژی تیرۆرن! بەو شێوەیە دەیانخواست و دەخوازن گەلی كوردو نوێنەرە ڕاستەقینەكانی لە یەكتری داببڕن، هاوكات پشتیوانی دەرەكیش بەدەستبهێنن بۆ جێبەجێكردنی پیلانەكانیان.

ئەوەی جێگەی داخە هەندێك كەس و لایەنی كوردی بەو دوعایانەی ئەردۆغان دەڵێن ئامین. هەروەكو كەمتیار چۆن دوای بەرماوەی نێچیری ئاژەڵە دڕندەكان دەكەوێت و خۆی لەسەر ئەوە تێر دەكات، ئەو كەس لایەنانەش لە هەوڵی ئەوەدان كە لەدوای هێرشەكانی توركیا بۆ سەر هەدەپە، كەجەكە، ڕۆژئاوای كوردستان شتێكیان دەست بكەوێت. بێ ئاگان لەوەی كە فاشیزمی توركیا ئەگەر سەر بكەوێت دەرفەت نادات بەو كەس و لایەنانە رۆژێك بە ئازادی بژین و كۆتاییان پێ دێنێت.

ئەوەشی جێگەی خۆشحاڵی و سەربەرزیە ئەوەیە كە زۆربەی گەلی كورد و دۆستانی كورد لەبەرامبەرئەوفاشیزمەدابەرخۆدان دەكەن. گرنگە باسی ئەوە بکەین كە لەم قۆناخەدا ئەردۆغان و باخچەلی چەند ئامانجێكی تاكتیكیان بۆ  خۆیان دانابوو، لە ڕێگەی ئەو ئامانجە تاكتیكیانەوە دەیانخواست بگەنە ئامانجە سەرەكیەكەیان كە كۆتاییهێنانە بە سەرجەم تەڤگەڕی ئازادیخوازی كوردستان و دەسكەوتەكانی و سڕینەوەی ناسنامەی گەلی كوردە. ئامانجە تاكتیكیەكان ئەمانەبوون:

 یەكەم؛ لە ڕێگەی گۆشەگیریەوە ڕێبەر ئاپۆ بێ كاریگەر بكەن.

 دووەم؛ لەڕێگەی هێرشی بەردەوام و بەكارهێنانی تەكنەلۆژیای سەربازی پێشكەوتووەوە كۆتایی بە گەریلا بهێنن.

 سێیەم؛ لە ڕێگەی دەستگیركردن و كوشتنی بە ئامانجەوە، هەدەپە و دامەزراوە دیموكراتیەكانی گەلی كورد لە باكورو سیاسەتمەدارانی كورد و دۆستانی كورد بترسێنن و ئیرادەیان بشكێنن. بەو شێوەیەش بانگەشەی ئەوە بكەن كە كەس لایەنگری لە سیاسەتی كەجەكە ناكات. ئەوەی لە چیا ماونەتەوە نوێنەرایەتی كورد ناكەن و تیرۆریستن.

 چوارەم؛ هێرشیان كردە سەر نرخەكانی ڕۆژئاوای كوردستان و لە هاوینی 2015 دا جەرابلوسیان داگیركرد و لە 2018 دا عەفرینیان داگیركرد، هاوكات زۆر هەوڵیاندا تەڤگەڕی ئازادیی ڕۆژئاوای كوردستان كە پێشەنگایەتی سوریایەكی نوێ و دیموكرات دەكات تیرۆریزە بكەن. هەتا دەستكەوتەكانی ئەوێ نەبنە دەستكەوتی هەمیشەیی و نمونە بۆ بەشەكانی تری كوردسان و لەو ڕێگەیەشەوە پڕۆژەكانی ڕێبەر ئاپۆ و تەڤگەڕی ئازادی كوردستان ڕەوایی پەیدا نەكەن.

 پێنجەم؛ لە سەر ئاستی پارچەكانی كوردستان و توركیاش هێرشیان كردە سەر ئەو كەس و لایەنانە كە دۆستایەتی كەجەكە و تەڤگەڕی ئازادیی كوردستان دەكەن، بۆ ئەوەی تەڤگەڕی ئازادیی كوردستان داببڕن لە دۆستەكانی.

 شەشەم؛ لەگەڵ ئەوانەدا سپۆنسەریان بۆ زۆربەی ڕێكخستنە تیرۆریستیەكانی ناوچەكە كرد، هەتا بتوانن لە بەرامبەر گەلی كورد، دەوڵەتانی ناوچەكە و جیهاندا بەكاریان بهێنن.

 حەوتەم؛ دەیانخواست وای نیشان بدەن كە ئابوورییەكی تۆكمەیان دروستكردووە و دەتوانن ئەو مۆدێلە بگوازنەوە بۆ ئەو وڵات و جێگەیانەی كە دۆستایەتی ئەردۆغان بكەن.

ئەگەر سەیرێكی دواوە بكەین و چوار ساڵی ڕابردوو هەڵسەنگێنین دەتوانین بزانین كە ئەردۆغان و هاوپەیمانێتیەكەی چەندە سەركەوتوو بوون یان بنكەوتوو بوون. چالاكی مانگرتن كە بە پێشەنگایەتی لەیلا گوڤەن و ناسر یاغز دەستی پێكرد و لە سەرتاسەری زیندانەكانی توركیا و لە هەرچوارلای كوردستان و دەرەوەی وڵاتیش بڵاوبوویەوە ئاماژەن بۆ ئەوەی كە تاكتیكی یەكەمیان سەركەوتوو نەبووە و ئەوان نەیانتوانیوە و ناتوانن كە ڕێبەر ئاپۆ لە ناو دڵی گەلی كورد و خەڵكانی دیموكراتخوازدا دەربهێنن و بێ كاریگەری بكەن. بەرخۆدانی گەریلا و چالاكییەكانی گەریلا ئاماژەن بۆ ئەوەی كە ئەو ئامانجەشیان پێكنەهاتووە.

 ئەنجامی هەردوو هەڵبژاردنی 24/06/2018 و 31/03/2019 دەریانخست كە هەدەپەو دامەزراوە دیموكراتیەكان بەرەو پێشەوە چوون، هەدەپە توانی لەسەر ئاستی باكوری كوردستان و توركیاش لەهەردوو هەڵبژاردنی پەرلەمان و شارەوانیەكاندا، بە گوێرەی هەڵبژاردنی شارەوانیەكانی 30-03-2014 و هەڵبژاردنی پەرلەمانی 01-11-2015 دەنگی خۆی زیاتر بكات و هاوپەیمانی بەرفراوان دروست بكات بۆ هەموو كەس ئاشكرا بوو كە هەدەپە و گەلی كورد مەترسی نین لەسەر گەلی تورك و دەوڵەتی توركیا. بە پێچەوانەوە ئەوەی كە پاشەكشەی كرد ئەردۆغان و پارتەكەیەتی كە لە ساڵی 2015 ەوە هەتا ئێستا نزیكەی چوار ملیۆن دەنگیان لەدەستداوە و لەئێستادا بەشی زۆری توركیا سیاسەتەكانی ئەردۆغان بۆ سەر توركیا بە مەترسی و هەڕەشە دەزانن، لێرەوە دەتوانین بڵێین كە لەسەر ئاستی توركیادا هەردوو ئامانجی سێیەم و شەشەمیان لەبارچوو.

ئەگەر سەیری ڕۆژئاوای كوردستان و باكورو ڕۆژهەڵاتی سوریا بكەین، بە تایبەتی دوای ڕاگەیاندنی سەركەوتن بەسەر داعشدا لەلایەنی قەسەدەوە، هەروەها پێگەی دەسكەوتەكانی ئەو هەرێمە لە سەر ئاستی جیهان ئەوە نیشان دەدات كە توركیا سەركەوتوو نەبوو لەو سیاسەتەشیدا. لەسەر ئاستی پارتی پارچەكانی تری كوردستان هەرچەندە هەندێك هە‌نگاویان نابێت و هەندێك لایەن و كەسایەتی لەترسا یاخود لە برسا یان لەبەر بێ ئیرادەیی هەندێك خزمەتی ئەردۆغانیان كردبێت، بەڵام لەو بوارەشدا سەركەوتوو نەبوون و نەیانتوانیوە بگەنە ئامانجەكانیان.

 لەسەر ئاستی ناوچەكەش ئەگەر سەیر بكەین ئەو دەوڵەت، هێز، لایەن و كەسێتیانەی كە ئەردۆغان پشتیوانیان دەكات ڕۆژانە دەپوكێنەوەو ڕیسوا دەبن. ئەوەتا دۆستەكانیان لە لیبیا، سۆماڵ، قەتەر و عومەر بەشیری سودان هەمویان هاوشێوەی داعش گڵۆڵەیان لێژبۆتەوە و بەرەو نەمان دەچن. ئەوا‌نەش ئاماژەن بۆ ئەوەی كە ئەو تاكتیك و سیاسەتەی نەگەیشتووەتە ئامانج، بە پێچەوانەوە بوونەتە بەڵا بەسەریانەوە. ڕەوشی ئابووریی توركیاش ئاماژەیەكی ڕوونە بۆ ئەوەی كە هەم لەڕووی سیاسیەوە هەم لەڕووی ئابورییەوە هاوپەیمانی ئەردۆغان و باخچەلی توشی ئیفلاس بوون و توركیاش بەرەو ئیفلاس بوون دەبەن. لە ساڵی 2015 دا یەك دۆلار بە دوو لیرەی توركی بوو، لە ئێستادا بەهای یەك دۆلار پێنج لیرەونیوی تێپەڕ كردووە. وەكو تر بێجگە لەو گروپ و لایەنانەی كە بە پێچەوانەی ڕەوتی پێشكەوتنەوە دەڕۆن، كەس نەماوە لە ناوچەكەو دونیادا حەز بەچارەی ئەردۆغان و دەسەڵاتەكەی بكات. واتە هەروەكو چۆن ئیتحادیەكان بەو سیاسەتە هەڵەیەی بەڕێوەیان برد سەری خۆشیان و سەری دەوڵەتی عوسمانیشیان خوارد، لە ئێستاشدا ئەردۆغان و باخچەلی هەمان پڕۆسە دووبارە دەكەنەوە. ئەردۆغان یان دەبێت ئەو چارەنوسە پەسند بكات، یان دەبێت دەست لەو سیاسەتە بەر بدات. بۆ ئەوەش دەبێت سەرەتا كۆتایی بە گۆشەگیری سەر ڕێبەر ئاپۆ بهێنێت و ناسنامەی گەلی كورد و ماف و ئازادیەكانی پەسند بكات. هاوكات پێوانەكانی دیموكراتی پەسند بكات و كۆتایی بە چەمكی نەژادپەرستی توركی و دەمارگیری ئایینی و مەزهە‌بی بهێنێت. ئەمەش ئەو ئامانجەیە كە لە دروشمی "تەجرید بشكێنە، فاشیزم هەڵوەشێنە، كودستان ڕزگار بكە"دا خۆی حەشار داوە. هەر بۆیە دەڵێم ئێستا كاتی هەڵوەشاندنەوەی فاشیزم هاتووە، هەر كەس و لایەنێك بخوازن مێژوویەكی پرشنگدار بۆ خۆیان تۆمار بكەن دەبێت لەم قۆناخەدا ڕۆڵی خۆیان بە باشی ببینن، ئەگەر وەها نەكەن ئەوا لە گەڵ فاشیزمدا دەچنە زبڵدانی مێژووەوە.

ش.ف