كاڵكان: پارتی بە هەڵوێستەكانی زەمینەسازیی بۆ كۆمەڵكوژییەكانی توركیا دەكات - ٣

ئەندامی كۆمیتەی بەڕێوەبەری پەكەكە دوران كاڵكان ڕایگەیاند، پارتی پشتگیری لە داگیركردنی كوردستان بەدەستی دەوڵەتی تورك دەكات و  هەڵوێستی پارتی زەمینەسازی بۆ كۆمەڵكوژییەكانی توركیا دەكا.


ئەندامی كۆمیتەی بەڕێوەبەریی پەكەكە دوران كاڵكان لە بەشی سێیەم (كۆتایی)ی چاوپێكەوتنەكەی لەگەڵ ئاژانسی هەواڵی فورات (ANF)، سەرنجی ڕاكێشایە سەر داگیركاریی دەوڵەتی تورك لە دژی باشوری كوردستان و ڕۆڵی پارتی لەو داگیركارییەدا.

توركیا لە باشوری كوردستان زۆر بارەگە و نووسینگەی میتی كردووەتەوە و لە بواری ئابووریدا داگیری كردووە. پێویستە ئەم داگیركارییە ئابووری، سەربازی و سیاسییە چۆن هەڵسەنگێنرێت؟

هەندێك هەڤاڵ باسی ئەوە دەكەن و دەڵێن، (باشووری كوردستان بوووەتە كۆڵۆنیی توركیا) لە باشور توركیا باڵادەستە، هەرچی كاڵای خراپ و بەسەرچوو هەیە بە باشوری كوردستانی دەفرۆشن زۆر سەربازی توركیا لەباشووری كوردستان هەن لە بواری سیاسیشدا ناتوانن هیچ بە توركیا بڵێن. توركیا هەرچی بڵێت ئەوان دەڵێن بەسەرچاو ئازادییەكی وەها نییە، گوتیان ئێمە دەوڵەت دروست دەكەین، دیارە كە دەوڵەتێكی نۆكەر و تەسلیمكراوە خۆی لەخۆیدا لە ساڵی ١٩٩٢ بەولاوە دەوڵەتە مەگەر لەوە زیاتر چۆن دەبێت؟ گرنگە نییە كە مرۆڤ دەوڵەت بێت، بەڵكوو دەبێ فكری مرۆڤ ئازاد بێت، مرۆڤ هەڵوێستێكی دیموكراتی نیشان بدات و تەواوكاری بۆ پێشكەوتنی كۆمەڵگە بكات. پارتی هەمیشە لە بەرانبەر توركیا تەنگەتاو بووە ساڵی ١٩٨٥ ڕێككەوتنەكەی لەگەڵ پەكەكە تێكدا و ئەوەش باجێكی گەورە بوو دوای ساڵی ١٩٩٢یش كەوتنە نێو هێڵێكی لەو شێوەیە لە قۆناغەكانی ١٩٩٥ تا ١٩٩٧دا بوونە هاوكاری هێرشەكانی دەوڵەتی توركیا، بنەمای یەكەم لە پەیمانی ١٩٩٢ دانرا. جەنەڕاڵەكانی توركیا دواتر لە كتێبەكانیاندا باسی ئەو شتە دەكەن لە ١٩٩٧یشدا لەنێوان خۆیاندا پەیمانی پاراستن مۆر دەكەن گوتیان ئەوە پەیمانێكی ١٠ ساڵەیە لە ساڵی ٢٠٠٧دا گەنجان گوتیان (ئێمە سوپای توركیامان لە باشووری كوردستان ناوێت) و ڕێپێوانی بەرفراوانیان ئەنجام دا، حكومەتی هەرێمی كوردستان گەنجەكانیان وەستاندن و لەگەڵ توركیا پەیمانێكی دیكەیان مۆر كرد ١٠ ساڵ تێپەڕ ببوو، سەرەڕای بەتاڵبوونەوەی پەیمانەكە، سوپای تورك لە باشوری كوردستان بنكە سەربازییەكانی زیاد كرد.

ساڵی ١٩٩٢، ١٩٩٥، ١٩٩٧ و ١٩٩٨ ڕێككەوتن و ئۆپەراسیۆنیان كرد. گوایە هاوپەیمانەكانی توركیا بوون و لە دژی پەكەكە شەڕیان دەكرد بەڵام با بیرەوەریی جەنەڕاڵە توركەكان بخوێننەوە و ئەو شتە ببینن زۆر جەنەڕاڵ دەڵێن، (ئەو ئۆپەراسیۆنە تەنیا لە دژی پەكەكە نەبوو ئێمە هەم لە دژی پەكەكە ئۆپەراسیۆنمان كرد، هەم ویستیشمان پارتی بەخۆمانەوە گرێ بدەین ئێمە پارتیمان كۆنترۆڵ كرد و هێرشی سەر پەكەكەشمان كرد) پارتی ئەو شتە نازانێت و تێناگات ئەمەریكا و توركیا چی بڵێن، ئەویش قبووڵی دەكات. 

دواتر شەڕی داعش دەستی پێكرد - شەڕی جیهانیی سێیەم لە بەرانبەر سەدام هەوڵەكانی شەڕ دەستیان پێكرد لەگەڵ ئەمەدا توركیا چووە نێو چەندین شوێن و خۆی بەهێز كرد لە بەشێكی زۆری بادینان هێزی سەربازیی توركیا هەیە لە هەندێك شوێندا كۆنترۆڵ لە دەستی پارتیدایە لەسەر ڕێگەكان پارتی هەیە، بەڵام كۆنتڕۆڵی چیاكان لەدەست توركیایە. پارتی هاوپەیمانەتییەكی بەرژەوەندیخوازانەی دروست كردووە پێشتر لەگەڵ منداڵەكانی سەدام بازرگانییان دەكرد، ئێستاش لەگەڵ منداڵەكانی ئەردۆغان بازرگانی دەكەن هاوكات باشوری كوردستانیش دەكەنە شوێنێك كە سوپای توركیا تیایدا بەهێز بێت دەوڵەتی تورك لە باكوری كوردستان خەریكی قڕكردنە. هەڕەشە لە ڕۆژئاوا و باشور دەكات، لەژێر ناوی ئەوەی پەیوەندی لەگەڵ پارتی دروست دەكەن، دەیانەوێت لەوێ هێزی خۆیان زیاد بكەن دەیانەوێت لەو شوێنانە كورد لەناو ببەن لە ساڵانی ١٩٩٠ كە توركیا لەگەڵ پارتی هێرشی كردە سەر پەكەكە، جەنەڕاڵەكانی وەكو یەشار بویوكانت و ئیلكەر باشبووغ ڕەخنەیان گرت، ئەمەریكا  هاوكاریی ئاكەپەی كرد و ئەوانی لاواز كرد ئەردۆغانیش گوتی، (گەورەترین هەڵە ئەوەیە كە دانمان بە قەوارەی باشوری كوردستاندا ناوە). پێش هەموو كەس ئەردۆغان لە دژی ڕیفراندۆمی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ وەستایەوە.

لەگەڵ عێراق دەستیان بە ئۆپەراسیۆنی هاوبەش كرد. بەڵام پارتی ڕایدەگەیەنێت كە (ئەوان ناچارن و هیچ چارەیەكی دیكەیان نییە). ڕاستییەكەی وا نییە بڕوا بە هێزی خۆی ناكات كوردستان كە ئازاد دەبێت، ئیدی لە لایەن هێزێكی دیكەوە دەبێتە كۆڵۆنی لەو دۆخەدا پارتی هیچ ئیرادەیەكی نییە پارتی دەڵێت(ئێمە ناچارین، كاتێك ئێمە پەیوەندی لەگەڵ توركیا دروست نەكەین، گەمارۆمان دەدەن و برسی دەبین) ئەوە ڕاست نییە بەپێچەوانەوە، لەو بارەیەوە توركیا موحتاجی باشوری كوردستانە لە ڕووی ئابووری، سیاسی و سەربازییەوە بەو شێوەیەیە ئەگەر پارتی هەڵوێستی خۆی باش پیشان دابوایە، توركیا هێندە هێرشی نەدەكرد هێرشی نەدەكردە سەر عەفرین، هێرشی نەدەكردە سەر شەنگال، هێرشی نەدەكردە سەر خواكورك و برادۆست. نەیدەتوانی جزیر، سوور و نسێبینی بسووتێنێت ئەو هەوڵانەی نەدەدا بەڵام دەبینێت كە پارتی دەنگی لێوە نایەت، ئەویش هێرش دەكات پارتی ناتوانێت بڵێت، (من نایكەم و بەرپرسایەتیی منی تێدا نییە) بەڵام بەرپرسایەتی هەیە كە لە دژی ئەو هێرشانە بوەستێتەوە. ئەوان ئیدارەیەكی كوردن، لەبەرئەوە بەرپرسایەتییان هەیە. چونكە هێزێكی سیاسین، بەرپرسایەتییان هەیە. بەڵام پارتی نایەوێت ئەو بەرپرسایەتییەی خۆی ببینێت بەڵام هەموو ئەو دۆخەی پارتی دەبینێت و ئەو سیاسەتەی پەدەكە هێزی كورد لاواز دەكات.

ئێستا لە هەرێمی برادۆست هەوڵێكی داگیركاری هەیە. هەروەها پارتی گردە ستراتیژییەكانی لە كانیماسی ڕادەستی سوپای تورك كرد. بەڵام پارتی هیچكام لەوانە وەكو هەوڵێكی داگیركاری نابینێت ئایا لەنێوان پارتی و توركیا ڕێككەوتنێك هەیە؟

ئێمەش هێرشەكەمان هەڵسەنگاند، لە عەفرینەوە هەتا برادۆست هێرش دەكرێت ئەو هێرشانە ڕەهەندی ئایدیۆلۆژی، ستراتیژی، ڕۆژانەیی و سیاسییان هەیە. لە هەموو ڕوویەكەوە ئێمە هەڵمان سەنگاند. ڕەهەندە ئایدیۆلۆژییەكەی بەدڵنیاییەوە بۆ قڕكردنە. واتە دەوڵەتی تورك دوژمنی كوردە دژی كوردانە نكۆڵی لە كورد دەكات، دەیەوێت لەناویان ببات.
 
دەیەوێت كوردایەتی بەتەواوەتی نەهێڵێت. كوردان قڕ دەكات. لەبەرئەوەی ناتوانێت هەموو كوردان بەتەواوەتی لەناو ببات، سەرەتا دەیەوێت ئەو كوردانە لەناوببات كە بە مەترسییان دەزانێت بۆ سەر خۆی، دەیەوێت كوردی وەك پەكەكە لەناو ببات. هێرش دەكاتە سەر كوردە ئازادەكان، كاتێك ئەوانی لاواز كرد و لەناوی بردن، ئەوكاتە كوردەكانی دیكەش لەناو دەبات. تەیب ئەردۆغان دەڵێت، (هەڵەیەكی گەورە بوو كە قەوارەی باشوورمان قبووڵ كرد) ئەگەر لە ترسی پەكەكە نەبێت، بەمەبەستی لەناوبردنی قەوارەكە هێرش دەكاتە سەر باشوری كوردستان بەدڵنیاییەوە بەو شێوەیەیە.

بۆیە ئەو هێرشانەی دەوڵەتی تورك ڕەهەندی ئایدیۆلۆژییان هەیە. دووەمین، لایەنە ستراتیژییەكەیەتی. دەیانەوێت كوردستانی عوسمانی سەرلەنوێ كۆنتڕۆڵ بكەنەوە. دەیانەوێت ئەو خاكەی كە بە «میساقی میللی» ناوی دەهێنن، بەدەستی بێنن. ئامانجەكانی هێرشكردن لە عەفرینەوە هەتا برادۆست ئەوەیە. دەیانەوێت ئەوەش لە چوارچێوەی تێكشكاندنی ئیرادەی كورددا بكەن نەك ئەوەی بیانەوێت مافی كورد بدەن، ئازادی و دیموكراتیی كورد بپارێزن و بەبرایەتی لەگەڵ كورد هەندێك شت بكەن؛ بەڵكو دەیانەوێت لە چوارچێوەی لەناوبردنی بوون و ئازادیی كوردان، بە قڕكردنی كورد ئەوە بكەن. ئەوەی لە عەفرین كردیان ڕوونە كۆمەڵكوژییان كرد ئەگەر هەلیان دەستكەوێت لە باشوری كوردستان و هەموو شوێنێك ئەوە دەكەن. لەبەرئەوە دەیانەوێت خەڵكی برادۆست لە ناوچەكە وەدەرنێن دەیانەوێت ناوچەكە بەچۆڵكردن بدەن و خەڵك لەو ناوچانە نەهێڵن.

لەلایەكی دیكەوە دەیەوێت لە ڕووی سیاسەتی ڕۆژانەوە سوودی لێ وەرگرێت. هاوپەیمانەتیی فاشیستی ئاكەپە - مەهەپە دەیەوێت خۆی تووشی شەڕێكی لەو شێوەیە بكات و تەمەنی دیكتاتۆریەتە فاشیستییەكەی لە توركیا درێژ بكاتەوە و بە پایەداری بیهێڵێتەوە. كاتێك هەڵبژاردنە خۆجێیەكان بەڕێوەدەچن، دەیەوێت لە هەڵبژاردنەكاندا سەربكەوێت. كاتێك ئۆپۆزسیۆن پێشدەكەوێت، دەیەوێت سەركوتی بكات. زەمینەی گوشار و تیرۆری فاشیستی لە توركیا بەو هێرشانە دروست دەكات. دەسەڵاتە ڕۆژانەییەكەی بەو شێوەیە دەپارێزێت، بەو شێوەیە لەسەرپێ دەیهێڵێتەوە و لە ئیدارەدانی بەردەوام دەبێت. لایەنێكی بەو شێوەیەش هەیە. 

ئەوە دۆخێك نییە كە نەبینرێت و نەهێتە تێگەیشتن. بەڵام پارتی پشتگیریی هەموو ئەوانە دەكات و لە دژی ناوەستێتەوە. لە دژی هێرشی عەفرین هەڵوێستی نەبوو. لە هەندێك ناوچەی باشووری كوردستان ٣ كیلۆمەتر و لە هەندێك ناوچە ٥ كیلۆمەتر، دوایین جاریش لە برادۆست ساڵی ٢٠١٨ بە قوڵایی ٢٠ كیلۆمەتر هاتنە نێو باشوری كوردستان. هەر ئێستا ٣٥ كیلۆمەتر هاتووەتە نێو باشور و داگیری كردووە. پارتی لە دژی ئەوە شتێك ناڵێت، بە پێچەوانەوە هاوكاری دەكات. گردەكانی كانیماسی بۆ سوپای تورك بەجێهێشتووە، كونەماسی بە قوڵایی ١٥ كیلۆمەتر لەنێو سنووری باشورە. واتە لەسەر سنوور نییە. پێشتریش لە ساڵی ١٩٩٨ پارتی ئەو ناوچەیەی ڕادەست كردبوو. سوپای تورك لیوای ئەترووش-وی بردە ئەو ناوچەیە، دواتر لەوێ جێگیر بوو، خاكی باشووری كوردستانیان بەدەست خست. 

وێڕای ئەوەی ئەو ڕاستییانەش هەن، پەدەكە هەڵوێستێكی لە دژی داگیركەری نییە. دەڵێت، «پەیوەندی و ڕێككەوتنمان هەیە» و بە هێزەكانی دەرەوەش دەڵێت، «چارەیەكی دیكەمان نییە، دەمانترسێنێت و هەڕەشەمان لێ دەكات». كەواتە ئەگەر كورد ببنە یەك سوپای تورك ناتوانێت هەنگاوێك بنێت. نە لە ڕووی سەربازییەوە دەتوانن هەنگاو بنێن نە لە ڕووی سیاسییەوە. هێزێكی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام بەهۆی ئەوەی كورد پارچە پارچەن ئەوە دەكەن. توركیا گەمە دەكات. خۆی پێشكەش دەكات، تەكنیك لە هێزە دەرەكییەكان وەردەگرێت، بە جددی بەو شێوەیە هەوڵ دەدات خەڵك دەربەدەر بكات. وەك ئەوەی لە عەفرین كردی، هێزە چەتەكانی لەوێ جێگیر دەكات. هەوڵ دەدات ئەو ناوچانە بە توركی بكات، ئەو شوێنانە بەجێناهێڵێت كە تیایدا جێگیر دەبێت. ئەو ناوچانە بە توركی دەكات، سەركوتكاری دەكات و دەیەوێت بەدەستی بێنێت. لە كەركووكیش هەوڵ دەدات ئەوە بكات، لە شەنگالیش. خۆی بە هێزە ناكوردییەكان دەسپێرێت و دەیەوێت ڕێكخستنێكی دژە كورد لە هەموو شوێنێك بڵاو بكاتەوە. پێشتر پەدەكە پەیمانێكی نەبوو كە ئەوەی دەسەپاند. پەیمانی ١٩٩٧ ساڵی ٢٠٠٧ كۆتایی هات. دواتر پەیمانێكی چۆنیان كرد، دەبێت ڕوونی بكەنەوە. ڕاستییەكەی دەبێت هەمووان داوای ئەوە بكەن.

مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ دیداری بۆش – ئەردۆغان بەڕێوەچوو. ئێمە باش نازانین كە پارتی ڕاستەوخۆ بەشداری ئەو پەیمانانە بوو یان نا. بەڵام نەك لە بەرانبەر هێرشە قڕكەرەكان دەنگی لێوە نایەت، هاوكاریشیان دەكات، هێزی پێ دەدات و بۆی دەبێتە داردەست. لە بەرانبەر هەندێك دەستكەوتی ئابووریدا بۆچوونی «ئێمە لە دژی پەكەكە دەبین» پێكەوە ڕێككەوتن دەكەن. ئەوەش زۆر هەڵە و خراپە. لە چوارچێوەی كامە پەیمان دەكرێت، دەبێت لێكۆڵینەوەی لەبارەیەوە بكرێت و ئاشكرا بكرێت. دەبێت بەرپرسان ئەوە ڕوون بكەنەوە. ئێمە هەموو ئەوانە نازانین، بەڵام هێرشەكانی ئێستا دەكرێن بەرچاون. بەكەڵكی پارتی دێت؟ ئەوە بە كەڵكی كورد نایەت، بەكەڵكی سیاسەتی كورد نایەت. لە ڕووی حیزبییەوە بە كەڵكی پارتی نایەت، لە بەرژەوەندیی بنەماڵەیی و خێڵەكیدایە. دیارە كە قازانجێكی ماددی هەیە، لێی دەخۆن. لە بەرژەوەندی خێڵە. پێشتریش شەڕی عەشیرەتەكانیان دەكرد، دەیانویست عەشیرەتەكانی بەرانبەریان لەناو ببەن و لاوازیان بكەن. دوژمنی عەشیرەتی برادۆست بوون، دەیانویست لاوازی بكەن و ئەو ناوچەیە كۆنترۆڵ بكەن. دوژمنی عەشیرەتی ڕێكان بوون، بۆیە چوونە سەر شێلادزێ. هەندێك ئامانجی دەوڵەتی تورك هەن. ئامانجی ئایدیۆلۆژی هەیە و قڕ دەكات. ئامانجی ستراتیژی هەیە و داگیر دەكات. دەیەوێت كوردستانی عوسمانی بەدەست بخاتەوە.

ئامانجی سیاسی هەیە، ئیدارەی ڕۆژانەی خۆی بەو شوێنە دەسپێرێت و لە چوارچێوەی ئاستەنگكردنی یەكێتیی كورددا دەیەوێت وا بكات كە لایەنە كوردییەكان لە دژی یەكتر شەڕ بكەن. بەو شێوەیە دەیەوێت كورد لاواز بكات و قڕیان بكات. بەرژەوەندیی توركیا ئەوەیە. پارتیش دەیەوێت نەیارەكانی بە دەستی توركیا لاواز بكات و خۆی بەهێز بكات. بە هاوكاریكردنی هێرشەكانی توركیا دەیەوێت دژبەرەكانی خۆی لاواز بكات و بەو شێوەیە خۆی پایەدار بهێڵێتەوە. دەیەوێت بە دەستی توركیا گورز لەو هێزانە بوەشێنێت كە وەكو بەربەست لە بەردەم خۆی دەیانبینێت. هەردوو هێز دەیانەوێت یەكتری بەكار بهێنن. بەڵام ئەو ڕێبازەی پارتی بەكاریدەهێنێت هەڵەیە. كورد لاواز دەكات، دەبێتە هاوبەش لە لەناوبردنی كوردان. دەبێتە بەشێك لە قڕكردنی كوردان. ئازادیپارێزی لە لایەك، كوردایەتیش بەو شێوەیە نابێت. هەربۆیە دەبێت هەڵوێستی خۆی ڕوون بكاتەوە دەبێت لێكۆڵینەوە لە دۆخەكە بكرێت. ئەنجامەكانی دیارن، بەڵام لەكوێوە سەرچاوە دەگرن؟ چ پەیمانێكی چەپەڵ و شاراوەی بەستووە، دەبێت ئاشكرا بكرێت. 

لەدژی ئەو هاوكاری و هەوڵە داگیركارییانە، بزووتنەوەكەتان لە ڕووی سەربازی و سیاسییەوە چۆن هەڵسوكەوت دەكات؟

ئێمە وەك بزووتنەوەكەمان بەرخۆدان دەكەین. لە سەرەتاوە ئێمە بوونی كوردمان بە ‌درووستی پێناسە كرد دواتر بەباشی بینیمان كە ئازادیی كورد بە چ شێوەیەك دەبێت بوێری و فیداكاریی بەدەستهێنانی ئەم ئازادییەمان ئافراند دواتر پێناسەی ئەوەمان كرد كە دیموكراتیی كورد دەبێت بە چ شێوەیەك بێت لە چوارچێوەی كۆنفیدرالیزمی دیموكراتی، خۆسەریی دیموكراتیدا ئێمە سیاسەتی دیموكراتیی كوردمان داهێنا بوون و ئازادیی كوردمان خستەڕوو شۆڕشی ژیانەوەی نەتەوەییمان سەرخست. دەستمان بە شۆڕشی ئازادیی ژن كرد كە بنەمای هەموویانە ئێمە بزووتنەوەی ژنانی كوردمان گەیاندە ئەو ئاستەی كە پێشەنگایەتیی ژنانی تەواوی جیهان بكەن ئەوانە هەموو ڕووداوی گرنگن. بۆیە ئێمە لە ڕووی ئایدیۆلۆژی، سیاسی، سەربازیی و كۆمەڵایەتییەوە بەرخۆدان دەكەین ئێمە شەڕی بوون و ئازادی دەكەین. ئەوەیە ڕاستیی پەكەكە. بۆ ئەوەش بە هەموو شێوەیەك قوربانی دەدەین. هیچ قوربانییەك نابێتە هۆی ئەوەی ئێمە لەو بابەتە پاشەكشە بكەین. بەپێچەوانەوە ئیرادەی ئازادیمان بەهێزتر دەكات.

هەتا ئێستا بەردەوام بووین، ئێستاش بەردەوام دەبین هەتا كۆتاییش بەردەوام دەبین بۆ ئازادیی باكووری كوردستان تێدەكۆشین. لە دژی ئەو هێزانەی كە دەیانەوێت باشوری كوردستان و ڕۆژئاوای كوردستان داگیر بكەن و كۆمەڵكوژی بكەن بەرخۆدانمان كرد، بەرخۆدان دەكەین و لە هەموو پارچەكان بە پاڵپشتیی گەلەكەمان بەرخۆدان دەكەین گەلەكەمان لە ڕۆژاڤاش پشتگیری ئەو بەرخۆدانە دەكات. هەڵوێستی پەكەكە بەو شێوەیەیە. ئێمە دەمانەوێت هەموو حیزبە كوردییەكان درێژە بەم بەرخۆدانە بدەن لە چوارچێوەی ئافراندنی ئازادی و دیموكراتیی كورد بەردەوام بن لەم بەرخۆدانە ئێمە دەمانەوێت هەموو ڕێكخستنە كوردییەكان بەشداری تێدا بكەن هەم بەشدار بن لە قوربانیدان، هەم بەشدار بن لە شەرەف و شكۆدارییەكەی بەڵام ئەوە نابێت بۆ نموونە پارتی لەجیاتی ئەوەی دژایەتی بكات، پشتگیری دەكات. لەجیاتی ئەوەی داگیركاریی توركیا لە باشوری كوردستان ڕەت بكاتەوە، دەرگەكانی بۆ دەكاتەوە بۆ سووتاندن و چۆڵكردنی گوندەكان، بۆ بەتاڵكردنی گوندەكان پشتگیریی توركیا دەكات، چاوەكانی لە ئاست دادەخات نموونەی هەرێمی برادۆست لەبەر چاوانە. دەڵێن،(٥٠ بۆ ١٠٠ گوند چۆڵ دەكەن) بەڵام بە بەرچاوی ئەوان توركیا چەندین گوندی بەخەڵكەكەی چۆڵ كرد، خۆی چووە نێو گوندەكان و چەندین كەسی سڤیلی كوشت، بەڵام شتێك ناڵێن بە پێچەوانەوە مستەفا سەدر ڕایگەیاند، «ئەوە لە چوارچێوەی ڕێككەوتندا دەبێت، ئەم ڕێككەوتنە مایەی قبووڵكردن نییە». دیارە لە چوارچێوەی پەیمانێكدا هاوكاری دەكەن، ئەوە مایەی قبووڵكردن نییە، كەس لێی تێناگات. دوایین جار خەڵكی سڤیلیان كوشت لە برادۆست و قەندیل حكوومەت و مێیدیا پارتی دەڵێت، « لەبەرئەوەی پەكەكەی لێیە، وا دەكەن. لە ئەنجامی شەڕ لەگەڵ پەكەكە خەڵكی سڤیل كوژراوە.» لە قەندیل كام سەربازی توركیا هەیە، كام شەڕ ڕوویداوە كە خەڵكی سڤیل بكوژرێن! شەڕێكی لەو شێوەیە نییە، درۆ دەكەن.

دەوڵەتی تورك بە فڕۆكەی سیخووڕی چاودێری دەكات، بە فڕۆكەی جەنگی لە ئۆتۆمبیلی هاوڵاتییانی سیڤیل دەدات و دەیانكوژێت. بە بەرچاوی خەڵكەوە هاوڵاتییانی سیڤیل دەكوژن، كۆمەڵكوژیان دەكەن. كۆمەڵكوژیی پەكەكەش دەكەن، پەكەكەش مرۆڤن، ئەوانیش كوردن، بێگومان دەبێت مرۆڤ لە دژی هێرشەكانی سەر ئەوانیش بێت بەڵام ئەو سڤیلانەش ناپارێزن كە دەڵێن، «لەژێر بەرپرسایەتیی ئەواندان». وێڕای ئەوەی شەڕ لەو ناوچانە ڕووی نەداوە، كەچی وەك ئەوەی هاوشێوەی ناوچەكانی باكور شەڕی ڕووبەڕوو هەبێت ئاوا باسی دەكەن ئەوانە هەمووی درۆن و مایەی قبووڵكردن نییە ناتوانێت ئەوە بە گەلی باشور بڵێت ناتوانێت وابكات گەل بڕوا بەمە بكات و قبووڵی بكات قسەیەك هەیە كە دەڵێن، لێبوردن لە تاوان، لە تاوانەكە قورسترە». دەرگەیان بۆ هێرشەكانی توركیا كردووەتەوە و ئەو شتانەشی كە وەك بیانوو باسی دەكەن، لە تاوانی هاوكاریكردنەكە قورسترە دەڵێن، (پەكەكە هەیە، گەریلا هەیە، لە دژی هێرشەكانی توركیا بەرخۆدان دەكەن، لەپێناو ئازادی و بوونی كورد تێدەكۆشن، بۆیە دەوڵەتی تورك هێرش دەكات). واتە پەكەكە نەبێت توركیا هێرش ناكات! باشە حكوومەتی سەدامیش هێرشی كردە سەر پارتی و یەكێتی لە هەڵەبجە كۆمەڵكوژی كرد چەندین جار ئەنفالی كرد، چەندین هەزار بارزانییان كوشت ئایا ئەو كاتەش بارزانی تاوانبار بوو؟ پارتی و یەكێتی تاوانبار بوون؟ كەواتە ئێمە دەڵێین، گەلی باشور داوای ئازادی دەكرد، بۆیە سەدام هێرشی كردە سەریان. ئەگەر داوای ئەوەیان نەكردبوایە هێرشی نەدەكرد، ئایا ئەوانەی داوای ئازادی دەكەن تاوانبارن؟ ئایا كوژەر قەت تاوانی نییە؟ هێرشكەری فاشیست و قڕكەر تاوانی نییە؟ ئەوە شتێك نییە نەهێتە تێگەیشتن. كەواتە كێ بەرپرسە لە كۆمەڵكوژیی هەڵەبجە؟ هەڵەبجەییەكان بەهۆی ئەوەی داوای ئازادییان كرد كوژران. خۆ لەبەر هۆكارێكی دیكە نەكوژران.
 
لە دۆخێكی لەو شێوەیەدا، ئایا ئێمە سەدام تاوانبار بكەین یان ئەو هەڵەبجەییانەی كە داوای ئازادییان كرد؟ پەكەكەییەكانیش بەهۆی ئەوەی داوای ئازادی دەكەن دەكوژرێن. لە دۆخێكی لەو شێوەیەدا ئایا داواكردنی ئازادی و هەبوونی پەكەكە تاوانەیان ئەو كوژەرانەی پەكەكە دەكوژن تاوانبارن؟ دەبێت مرۆڤ هەڵسەنگاندنی دروست بكات. گەلی باشوری كوردستان و ڕای گشتیی جیهان بەو شتانە هەڵناخەڵەتێنرێت مامەڵەیەكی لەو جۆرە بە واتای پێچەوانەكردنەوەی ڕاستییەكانە دەبێتە نكۆڵیكاری ڕاستییەكانی خۆی جگە لە هاوكاریكردن و تەسلیمبوون هیچ واتایەكی دیكەی نییە. ئەوەش مرۆڤەكان بەرەو قڕكردن، بەرەو كۆیلەداری بۆ سەردەستەكان دەبات ئەمە هیچ لایەنێكی نییە كە قبووڵ بكرێت. كەس ئەوە بەو شێوەیە قبووڵ ناكات. ئەو بیانوانەی دەخرێنەڕوو مایەی تێگەیشتن نین بێگومان لەبەرئەوەی پەكەكە هەیە، لەبەرئەوەی بەناوی كورد داوای ئازادی دەكات توركیای فاشیست هێرش دەكات. بەڵام كاتێك داوای ئازادییان نەكرد، بۆ ئەوەی كۆنترۆڵیان بكەن، قڕیان بكەن، هێرشیان كرد. تاوانبار فاشیزمە، قڕكەرییە، داگیركارییە. تاوانبار داگیركاری و كوشتنە. دەبێت ئەوە ببینرێت. هیچ بیانوو و واتایەك نییە كە ماف بە دوژمن بدرێت لەوەی دەیكات. مامەلەیەكی  لەو شێوەیە قبووڵ ناكرێت. مومكین نییە پارتی بتوانێت وەها بكات ڕای گشتی كورد و مرۆڤایەتی ئەمە قبووڵ بكەن.
   
بۆیە ڕاستییەكان دەستنیشان دەكەین و بەردەوامیش دەبین. لە چوارچێوەی ئەو ڕاستییانەدا چی دەبێت با ببێت لەپێناو ئازادی تا كۆتایی بەرخۆدان دەكەین. لە چوارچێوەی ئەم عەقڵییەتەدا دەیكەین. بە بانگەشەكردن، خۆڕێكخستن، سیاسەت، دیپلۆماتی، ئابووری و سەربازی دەیكەین.  هەتا ئێستا لە هێڵی گیانبازیدا بەرخۆدانمان كردووە، لێرە بەدواوەش بە هەمان شێوە بەرخۆدان دەكەین. لەپێناو ئازادی و بوونی كورد لە هەموو پارچەكان بەرخۆدان دەكەین. پەكەكە هێزی بوون و ئازادییە. لەپێناو بوون و ئازادی هێزی بەرخۆدانە لە هێڵی گیانبازیدا. هێزی خۆپاراستنی بوونی كوردی ئازادە. ئێمە لەو ڕاستییە هەتا ئێستا بەردەوام بووین، لەمەودواش بەردەوام دەبین. تۆڵەی هەر هێرشێكی فاشیستی و قڕكەر دەكەینەوە. هێزی ئەو دادگاییكردنەی مێژوو لە هێڵی ئازادیی كورد دایە. ئەركی ئەو دادگاییكردنە وەك چۆن هەتا ئێستا كراوە، لەمەودواش دەكرێت.

چ ئەركێك دەكەوێتە ئەستۆی گەلی كورد و هێزە دیموكراتییەكان بەتایبەتی گەلی باشوری كوردستان؟

زۆر پێویست ناكات ئەوە زۆر بگوترێتەوە، چونكە هەموو شتێك ئاشكرایە. ئەوەی كە كراوە هێرشێكی قڕكردنە - كۆمەڵكوژییە كە تاوانێكی زۆر ناڕەوایە. كەس ناتوانێت بڵێت، «من نەمدیت، تێنەگەیشتم كە دەوڵەتی تورك ویستی چی بكات، چی كرد». بە شێوەیەكی ڕاشكاوانە دەڵێن، سوكایەتی بە كورد دەكەین. بە هەموو شێوەیەك زوڵم دەكەن، كۆمەڵكوژی دەكەن. قسەیەكیشیان بۆ دۆزیوەتەوە و دەڵێن، «تیرۆریستەكان دەكوژین». هەموو كوردێك بە تیرۆریست دەزانن، هەموو ئەوانەی كە داوای ئازادیی كورد دەكەن بە تیرۆریستی دەزانن. دواتریش دەڵێن دەتوانن هەموو كارێك لەگەڵ تیرۆریستەكان بكەن؛ بیانكوژن، بیانگرن و سوكایەتییان پێ بكەن. بەو شێوەیە ماف بە خۆی دەدات كە هەموو شتێك بكات. پێش هەموو شتێك دەبێت گەلەكەمان ئەوە بزانێت. دەبێت ئێمە زیاتر بۆ مرۆڤایەتی باسی ئەو دۆخە بكەین.

جگە لە خۆهۆشیاركردنەوە، خۆڕێكخستن، شەڕكردن و بەرخۆدان چارەیەكی دیكە نییە. لە باكور، ڕۆژهەڵات، باشور و ڕۆژئاوا دۆخەكە بەو شێوەیەیە. لە چوار پارچەی كوردستان و دەرەوەی وڵات بەو شێوەیەیە. دەبێت هەموان ئەوە باش ببینن.

بەڵێ لەوانەیە لە تێكۆشاندا كەموكوڕی هەبن، هەڵەش دەبن، بەڵام هێرشەكانی دوژمن بەهۆی كەموكوڕی و هەڵەكانمان نییە. هەڵە و كەموكوڕییەكانمان لەوانەیە لە تێكشكاندنی ئەواندا لاوازی دروست بكات. بۆیە دەبێت پێش هەموو شتێك حەقیقەتی دوژمن باش بناسین. دوژمنی ئێمە قڕكەرە، فاشیست و داگیركەرە. دەیەوێت لەناومان ببات. دەبێت هەموو كەس لەوە تێبگات. ئەوكاتە ئێمە چۆن هەبوونی خۆمان بپارێزین، بە خۆهۆشیاركردن، بە خۆڕێكخستن، بەرخۆدان و شەڕ دەتوانین خۆمان بپارێزین. ئەوە بۆ چوار پارچەی كوردستان ڕاستە.

بەتایبەتی لە دژی هێرشەكانی توركیا هێندەی باكور دەبێت لە باشوریش، لە ڕۆژئاواش لە هەرسێ پارچەكەی دیكەی كوردستان گەل بە ژن، گەنج، پیر، كرێكار و ڕەنجدەرەكانی، بە هێزە ئازادیخوازەكان و هێزە سیاسییەكان هەموویان لە دژی هێرشە فاشیستی و قڕكەرەكان، درێژە بە بەرخۆدانی بوون و ئازادی بدرێت.


لەو چوارچێوەیەدا ئێمە دەڵێین؛ با هەموو كەس ڕاستییەكان باش بینێت. داواكاریی ژیانی باشە، بەڵام ژیان قانوونی هەن. بۆ بوون و ژیانێكی ئازاد، دەبێت مرۆڤ لە ڕووی سەربازی و عەقڵیەتەوە فاشیزم، داگیركاری و قڕكردن تێكبشكێنێت. لە دژیان بەرخۆدان بكات. جگە لەوە مافی ژیان لەم دنیایە نییە. سیستەمی دەسەڵاتپەرست و دەوڵەتپەرست ڕاستییەكی بەو شێوەیەی هێناوەتە ئاراوە. كەواتە پێویستە ئێمە زیاتر خۆمان شارەزا بكەین، خۆمان ڕێكخەین، ببینە یەك و زیاتر بە ڕێبازی داهێنەرانە بەرخۆدان بكەین، شەڕ بكەین. دەبێت لە دوژمن بدەین. دوژمن لاواز بكەین تا ببینە خاوەنی مافی ژیان. ئێمە نامانەوێت كەس لەناو ببەین و بەو شێوەیە درێژە بە هەبوونی خۆمان بدەین. كورد بیركردنەوەیەكی لەو شێوەیەی نییە. بەڵام بێگومان كورد ملكەچی ئەو هێزانەش نابێت كە دەیانەوێت لەناویان ببەن. دەبێت كورد ئەو هێرشانە تێكبشكێنێت كە دەیانەوێت لەناوی ببەن. بۆ ئەوەی بەشێوەیەكی ئازاد بژیت. ڕاستیی بابەتەكە ئەوەیە.

بۆیە، هەتا ماوەیەك هێرشەكانی توركیا لە دژی گەلی باكوری كوردستان بوون. بەڵام ئێستا هەموو كەسێك دەبینێت كە هێندەی باكور لە دژی باشوریشە، لە دژی گەلی ڕۆژئاوایە. عەفرینی داگیر كرد، دەڵێت كە ڕۆژهەڵاتی فوراتیش داگیر دەكات. دەڵێت كە چەتەكانی خۆی  و هەموو دوژمنەكانی كورد لەوێ جێگیر دەكات. لە ٥ تا ١٠ كیلۆمەتر هاتووەتە نێو خاكی باشوری كوردستان و دەڵێت، «هەموو شوێنەكان دەگرم، شەنگال دەگرم، سلێمانی دەگرم». ئامانجەكەی ئەوەیە، دەبێت هەموان ئاگاداری ئەمە بن. 


كەواتە دەبێ ئێمە چی بكەین؟ دەبێت ئەم بەباشی لەم ڕاستییە تێبگەین. بەوانە بڵێین كە تێناگەن، با دوژمنایەتییەكە هێندە تووند نەكەینەوە، بەڕاستیش باسی بابەتەكە بكەین. پێویستە مرۆڤ بەرپرس و كادیرانی پەدەكە و یەنەكە تێبگەیەنێت. دەبێت خۆیان لەو دۆخە ڕزگار بكەن كە تەنیا بیر لە بەرژەوەندی تەسك و بچووك دەكەنەوە. ئەگەر ناتوانن ببنە پێشەنگ، جەسارەتیان بۆ شەڕ و فیداكاری نییە، با هەر نەبێت نەبنە بەربەست. ئەوەی لەدەستیان دێت پشتگیری بكەن. ئەویش هەر باشە. كەس ناڵێت، «با بێن ببنە فەرماندە و ببنە پێشەنگ». بەڵام با نەبنە لایەنگری دوژمن، لەگەڵ دوژمن هێرش نەكەن، بەربەست لە بەردەم بەرخۆدان دروست نەكەن. با نەبنە بەربەست لە بەردەم گەلی كورد، لە بەردەم تێگەیشتنی ئازادی، ڕێكخستنبوون و بەرخۆدانی ئازادی و هەبوونی گەل. هەتا لەدەستیان دێ با هاندەر و بەشدار ببن، هەر نابێت لەم بەرەیە بن. دەبێت ئەمە بەو شێوەیە بە ئاشكرا باس بكەین.


دەبێت گەلەكەمان لەو چوارچێوەیەدا ڕاستییەكان باش ببینێت، باش لێیان تێبگات. دەبێت ڕاستیی سیستەمی دەسەڵاتپەرست – دەوڵەتپەرست، ڕاستیی ئەو دنیایەی كە هەیە، ڕاستیی ئەو قڕكردنەی سەد ساڵە بەسەر كوردا دەسەپێنرێت، تێبگات. پێش هەموو شتێك تێگەیشتن زۆر گرنگە. لە دژی ئێمە دوژمنێك هەیە كە دەیەوێت لەناومان ببات. دەبێت ئەوە ببینرێت. ئەگەر بەرخۆدانێكی كاریگەر بكرێت ئەو كاتە دەتوانرێت هێرشی داگیركاری و قڕكردن تێكبشكێندرێت. ئازادی و بوونی كورد دەكرێت مسۆگەر بكرێت. سەركەوتن بئافرێنرێت. تێكۆشانی پەكەكە ئەوەی زۆر جار نیشان داوە. پێشكەوتنەكان لە باشور، ڕۆژئاوا و باكور بە شێوەیەكی كراوە ئەوەی پیشانداین. كەواتە چەندە تێبگەین، خۆمان ڕێكخەین و تێبكۆشین، ئەوەندەش سەردەكەوین، بوون و ئازادیی خۆمان مسۆگەر دەكەین. بۆیە دەبێت ئێمە لەو شتە و خۆشمان دڵنیا بین. بۆ ئەوەش بوێری، فیداكاری، تێگەیشتن، ڕێكخستن و یەكێتی پێویستە. دەبێت نەتەوەی دیموكراتی لە پێشكەوتووترین ئاستدا بئافرێنرێت. دەبێت ئێمە پێكەوە مامەڵە بكەین، لە پێكەوەژیاندا لە ئاستێكی هەرە بەرزدا یەكگرین، هێز و پشتگیری بە یەكتری بدەین. ئەوەی بە دەستمانەوەیە دابەشی بكەین و هێزەكەمان لە دژی فاشیستی قڕكەر لە بەرخۆداندا بەكاربهێنین. ئەوە مەرجە. ئەوەیە ڕاستیی ئێمە. دەبێت هەموان ئەوە ببینن. كەواتە ژیانێكی هەرزان نییە، ئازادی و بوون بەئاسانی بەدینایەت. بە تێگەیشتن، ڕێكخستنبوون و تێكۆشان بە هەموو جۆرە قوربانیدانێك دەكرێت بئافرێنرێت. بەڵام كاتێك ئێمە بۆ ئەوە تێبكۆشین سەردەكەوین. دەبێت لەوە دڵنیا بین.

لەو چوارچێوەیەدا بانگی سیاسەتی كورد دەكەم كە ئەوانەی پەیوەندییان لەگەڵ دەوڵەتی تورك هەیە شەرمەزار بكەن. وەهایان لێ بكەن دەستبەرداری ئەو پەیوەندییانە بن و لە دژی هێرشە فاشیستی و قڕكردنەكان هەڵوێستی هاوبەشیان هەبێت. بانگی گەلی كورد دەكەم كە ڕاستییەكان باش ببینێت. لە هێڵی ئازادیی ڕێبەر ئاپۆدا یەكگرن، خۆیان شارەزا بكەن، خۆیان ڕێكخەن، لە دەوری تێكۆشانی ئازادیی پەكەكە ببنە یەك. لە دژی ئەو سیاسەت و زهنییەتەی كە دەیەوێت بمانكوژێت - بمانتوێنێتەوە، بەشێوەیەكی یەكگرتوو لە باكوور، باشوور، ڕۆژئاوا بەرخۆدان بكەن و سەركەون.

د.ح