کەرکوک، کورد بوون و مەزهەب فەیلییەكانی کردووە بە قوربانیی

زیاتر لە دوو هەزار و ٥٠٠ كوردی فەیلی لە شاری كەركوك دەژین، بەڵام وەك خۆیان دەڵێن، بە هۆی شیعە بونیانەوە لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە و لە لایەن حكومەتی عێراقیشەوە لەبەر کوردبون پشتگوێ خراون، ئەوەش لەکاتێکدایە، ئەوان بەردەوام هەوڵی سڕینەوەیان دراوە و توانیویانە خۆیان بپارێزن.


كوردی فەیلی بەشێکی سەرەکین لە دانیشوانی عێراق پێکدە‌هێنن و نزیکەی دوو ملیۆن و ٥٠٠ هەزار کەسن، زۆرینەیان لە بەغدا، مەندەلی، خانەقین و کەرکوک دەژین و بەشێکیشیان لە ڕۆjهەڵاتی کوردستانن، هەموو هەوڵێکیان بۆ پاراستنی کلتور و زمانی کوردیی و زاراوەکەیانە، لەمبارەیەوە ڕۆژنیوز فەیلییەکان دەدوێنێت و ئەوانیش ڕەخنە و کێشەکانی خۆیان دەخەنەڕوو.

فەیلییەکان مێژوویەکی چەند هەزار ساڵەیان هەیە، لە مێژووشدا چەندین جار هەوڵی قڕکردن و لەناوبردن بوونەتەوە، بەشێکی فەیلییەکان لە عێراقدا کەوتوونەتەوە بەر شاڵاوی تەعریب کردن، ئامارەکانیش باس لەوە دەکەن، وێڕای ئاوارەبوونی دەیان هەزار فەیلی، تەنها لە سەردەمیی دەسەڵاتی بەعسی عێراق'یدا زیاتر لە ٢٠ هەزار کەسیان لێکوژراوە.

حاجی داود ئەسعەد، بەرپرسی ڕێكخراوی یەكگرتنی كوردە فەیلەكانی كەركوك'ـە، دەڵێت كوردی فەیلی پێكهاتەیەكی سەرەكی عێراقە، ناوەندی سەرەكی كوردانی فەیلی لە خانەقین و مەندەلیە "دەتوانین بڵێین زۆرینە لە بەغدان وە بەشێكمان لە كەركوك و بەشێكی دیکەش لە سلێمانین، بە ئێمە دەوتریت كوردی گەرمیان و بنچینەمان لە ڕۆژهەڵاتی كوردستانە، لە كەركوك ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ خێزان دەبین، ئەگەر هەر خێزانێک لە چوار کەسیش پێکبێت دەبینە ٢٨٠٠ کەس، بەڵام بەداخەوە تاوەكو ئێستا كەمترین و بچوكترین پۆستی ئیدارییمان پێنەدراوە، هەروەها هیچ ئەندامێكمان لە ئەنجوومەنی پارێزگا نییە، هەمیشە مافمان خوراوە جا چ لە هەرێم بێت یان لە عێراق".

حاجی داود باس لەوە دەکات، لەگەڵ بەرپرسانی كورد لە هەرێم زۆر كۆبوونەتەوە و باسی كێشەكانیان كردووە بێسوود بووە، دەشڵێت: لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە زۆر چەوساینەوە، یەكەم ژنی'یش كە لە سێدارە درا لەیلا قاسم بوو کە فەیلی بوو، هەرێم دەڵێن ئێوە سەر بە مەزەهەبی شیعەن و یارمەتیمان نادەن، هەروەها حكومەتی عێراقیش دەڵێت ئێوە كوردن و یارمەتیمان نادەن، نوێنەرمان لە پەرلەمانی عێراق'یش نەبووە، ئەم خولە نەبێت کەسێک لە شراری کوت دەرچوو".

فەیلییەکان خاوەن شێوەزاری کوردیی خۆیانن، هەروەها دابونەریت و کلتوری خۆیان پاراستووە، وەک خۆشیان باسی دەکەن، بەهۆی کوردبوون و مەزهەبیانەوە زۆر بەبەرنامە هەوڵی توانەوە و قڕکردنیان لەلایەن دەسەڵاتدارانی ناوچەکەوە دراوە و دەدرێت.

خەلیل شوانیی بەرپرسی كۆمەڵەی ڕۆشنبیری "وڵاتی كوردی فەیلی"، دەڵێت:"ئێمە زاراوەی خۆمان هەیە و لە ناو خۆماندا قسەی پێدەکەین، لە ئەنجامی ئەو دۆخەی بەسەر عێراقدا هات بە تایبەت لەسەردەمی ڕژێمی بەعس، بەعس هەوڵیدا زمانی كوردی بە تەواوی بسڕێتەوە نەك زاراوەی فەیلی بە تەنها، لەو سەردەمە عێراق فشاری دورستكرد جگە لە زمانی عەرەبی لە فەرمانگەكان هیچ زمانێكیتر بەكارنەهێرێت، لە عێراق بەگشتی هەوڵێكی زۆر درا بۆ ئەوەی زمانەكەمان نزیك بكەنەوە لە زمانی عەرەبی، وە بەهۆی فشارەوە لە كەركوك كەسی وامان هەبووە خۆی كرد بە عەرەب یان توركمان، بۆیە فەیلییەكان زۆریان لەناوبران و لە سێدارە دران و بەزۆر ئاوارەی وڵاتانیتر کران".

لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعسەوە، فەیلییەکان هەڵیان داوە لە چەند ڕێکخراوێکدا خۆیان کۆبکەنەوە، بۆ ئەوەی زمان و کلتوریان لەناونەچێت،بەڵام وەک خۆیان باسی دەکەن، ئێستاش مەترسییان لەسەر کە زمان و کلتوریان لەناوببرێت، ئاماژە بەوەش دەکەن، ئەوان ناچار کراون لە کەرکوک لەگەڵ کورد بە سۆرانیی قسەبکەن و لەگەڵ عەرەب بە عرەبی و تورکمان بە تورکمانی یان عەرەبی، ئەو بەریەککەوتنانەش مەترسیی زیاتری بۆ زاراوەکەیان دروستکردووە.

فەیلییەکان دەڵێن ئەوان لە لە ڕووی مەزهەبییەوە سەربە ئیمامی جەعفەرین، بەشێکی زۆریشیان جیاواز لە شارەکانی عێراق و باشوری کوردستان، لە ئیلام، کرماشان دەژین لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.

نەسرین محەمەد كەریم، بەرپرسی ژنان و منداڵان لە ڕێكخراوی یەكگرتنی كوردی فەیلی لە كەركوك، باس لەوە دەکات، کە ئەوان لە ١٩٨٠ وە هیچ مافێکیان پێنەدراوە، دەشڵێت لەو بێ مافییەدا ژنان'ی فەیلی قوربانییەکی زۆریان داوە، هەربۆیە هەوڵی ئێستایان بۆ کۆکردنەوەی فەیلییەکانە تا بە مافەکانیان بگەن.

نەسرین شانازیی بە شەهید لەیلا قاسمەوە دەکات، هەروەها دەڵێت من شانازیی بەوەوە دەکەم کە کوردی فەیلیم، دەشڵێت هەموو هەوڵێکیان داوە و دەیدەن، بۆ ئەوەی ڕێچکەی باووباپیرانیان بەرنەدەن و کلتور و فەرهەنگی خۆیان بپارێزن.

س.ح