دکتۆر عیزەت: تا کۆتایی 2016 ئاسۆیەک نیە بۆ دەربازبوون لە قەیرانی دارایی


رۆژنیوز ــ سلێمانی

سه‌رۆکی لیژنەی دارایی و ئابووری و ئه‌ندامی لیژنه‌ی وزه‌ و سامانه‌ سروشتیه‌کانی لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستان، قه‌یرانه‌ داراییه‌کانی هه‌رێمی کوردستان بۆ چه‌ن هۆکارێک ده‌گێڕێته‌وه‌ و ده‌ڵێت: تا کۆتای ساڵی 2016 ئاسۆ نیە بۆ ده‌ربازبوون له‌م قه‌یرانه‌.

دکتۆر (عیزه‌ت سابر) سه‌رۆکی لیژنەی دارای و ئابووری و ئه‌ندامی لیژنه‌ی وزه‌ و سامانه‌ سروشتیه‌کانی لە پەرلەمانی هه‌رێمی کوردستان، سه‌باره‌ت به‌ قه‌یرانه‌ داراییه‌کانی هه‌رێمی کوردستان لەدیمانەیەکدا بۆ ڕۆژنیوز دوا و وتی:" ئاسۆکان ڕوون نین له‌ به‌ر چه‌ند بنه‌مایه‌ک یه‌کێک له‌ بنه‌ماکان ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌رێمی کوردستان پاره‌یه‌کی زۆر قه‌رزاره‌، دووهه‌م ئه‌وه‌یه‌ تا ئێستا ده‌بینین سێ مانگه‌ فه‌رمانبه‌رانی کوردستان مووچه‌یان وه‌رنه‌گرتووه‌ له‌وانه‌ش خراپتر ئه‌وه‌یه‌، که‌ کۆمپانیای دانه‌ غاز گره‌وێکی له‌ هه‌رێمی کوردستان بردۆته‌وه‌ که‌ دوو ملیار دۆلاره‌ و به‌ پێی ئه‌و بڕیاره‌ی دادگای به‌ریتانیا ده‌بێت هه‌رێمی کوردستان له‌ ماوه‌ی 28 ڕۆژدا بڕی دوو ملیار دۆلار بدات به‌ ئه‌و کۆمپانیایه‌".

دکتۆر عیزه‌ت ده‌ڵێت:" به‌ بۆچونی من کارێکی زۆر قورسه‌ ئه‌و بڕه‌ پاره‌ زۆره‌ له‌ توانای هه‌رێمی کوردستاندا هه‌بێت بیدات به‌ دانه‌ غاز".

ناوبراو سه‌باره‌ت به‌ که‌رته‌کانی تری ئابووری دەڵێت: به‌رهه‌می نه‌وتی کوردستان نه‌چۆته‌ خزمه‌تی که‌رته‌کانی تری ئابووری و گه‌شه‌ی ئابووری له‌ که‌رته‌کاندا ڕووی نه‌داوه‌ و به‌رهه‌می کشتوکاڵ زۆر زیادی نه‌کردوه‌ و ژێرخانی ئابووریمان پته‌و نیه‌ بۆیه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ پێمان ده‌ڵێن ئاسۆیه‌کی ڕوون نابینین ئه‌گه‌ر حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان به‌ شێوه‌یه‌کی ڕاسته‌قینه‌ چاکسازی نه‌کات له‌ سیسته‌می حوکمداریدا ئه‌وا به‌ ئاسانی ئه‌م قه‌یرانه‌ کۆتای پێنایه‌ت.

ئەو دەڵێت: به‌ بۆچونی من تا کۆتای ساڵی 2016 ئاسۆ یه‌ک نابینم بۆ ده‌ربازبوون له‌م قه‌یرانه‌.

لەدیدارەکەیدا بۆ ڕۆژنیوز دکتۆر عیزه‌ت، دۆسیه‌ی دانه‌ غاز بۆ چه‌ند هۆکار ده‌گه‌رێته‌وه‌ لەوانە یه‌که‌مین حکومه‌تی هه‌رێم بۆماوەی 25 ساڵ گرێبه‌ستی له‌گه‌ڵ کۆمپانیای دانه‌ غاز کردووه‌ که‌واته‌ ئه‌و کۆمپانیایه‌ هه‌ر له‌ هه‌رێمی کوردستان ده‌مێنێته‌وه‌.

هۆکاری دووه‌میان، تێنه‌گه‌یشتن له‌ نێوان حکومه‌ت و دانه‌ غاز وای کردووه‌ که‌ گه‌شه‌کردن له‌ به‌رهه‌می گازی سروشتی هه‌رێمی کوردستاندا ڕوو نه‌دات.

هۆکاری سێیه‌م، ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌و کۆمپانیایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی دوو ئیش بکات هاتوەتە کوردستان، یه‌کێکیان گازی سروشتی بدات به‌ وێسگه‌کانی به‌رهه‌مهێنانی کاره‌با که‌ تا ئێستا نه‌دراوه‌، ئه‌وی تریشیان ئه‌گه‌ر گازی سروشتی زیادمان هه‌بوو هه‌نارده‌ی ده‌ره‌وه‌ بکرێت ئه‌و دوو ئامانجه‌ هیچی جێبه‌جێ نه‌کراون.

دکتۆر عیزه‌ت وتی: له‌ ماوه‌ی 5 ساڵی ڕابردوودا حکومه‌تی هه‌رێم 10 ملیار دۆلاری له‌ کڕینی گازوایل بۆ وێزگه‌کانی کاره‌با خەرج کردوە، ئه‌گه‌ر ئه‌م کۆمپانیایه‌ به‌رهه‌مه‌کانی زۆر بکردایه‌ و ئه‌م کێشه‌یه‌ نه‌بوایه‌ ئه‌و 10 ملیار دۆلاره‌مان خه‌رج نه‌ده‌کرد و قه‌رزار نه‌ده‌بووین، ئه‌وه‌نده‌ هه‌رێمی کوردستان و گازی سروشتی زۆر ده‌بوو هه‌نارده‌مان ده‌کرد و داهاتمان لێی ده‌ست ده‌که‌وت، بۆیه‌ ئه‌م کێسه‌ی دانه‌ غاز ئه‌وه‌نده‌ی تر ده‌ربازبوونی هه‌رێمی کوردستانی له‌م قه‌یرانه‌ دواترخست و خراپتری کرد.

ناوبراو سه‌باره‌ت به‌ به‌رپرسیاری که‌یسه‌که‌ ده‌ڵێت:" ساڵ و نیوێک پێش ئێستا له‌ په‌رله‌مانی کوردستان به‌ شێوه‌یه‌کی ڕاسته‌وخۆ ئه‌نجومه‌نی باڵای نه‌وت و گاز هاته‌ په‌رله‌مان و دوامان لێکردن تکایه‌ وێنه‌یه‌ک له‌و گرێ به‌سته‌مان بده‌نێ با ئێمه‌ش دراسه‌ی بکه‌ین له‌ لیژنه‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌کان و پشتیوانی حکومه‌ت بکه‌ین".

ناوبراو وتیشی:" ئێمه‌ پێمان خۆش نیه‌ دانه‌ گاز دوو ملێۆن دۆلار له‌ حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان بسێنێت لەئەنجامدا خه‌ڵکی کوردستان ئه‌و پاره‌یه‌ ده‌دات یان بڵێین خه‌ڵکی کوردستان ئه‌و سزایه‌ ده‌دات، چونکه‌ ئه‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ که‌ ده‌درێت به‌ دانه‌ گاز ده‌کرێ بکرێت به‌ ژێرخانی ئابووری ده‌کرێ بکرێت به‌ مووچه‌ و به‌رهه‌مهێنان له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێمان خۆش نیه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک، به‌ڵام حکومه‌ت بێده‌نگی هه‌ڵبژارد و وێنه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی نه‌داینێ و پڕۆسه‌ی نه‌وت و گازی ئه‌م هه‌رێمی کورستانه‌ تا ئێستا به‌ ناشه‌فافی ماوه‌ته‌وه‌ بۆیه‌ ئەگەر له‌ ئێمه‌ی په‌رله‌مانتار بپرسن ده‌ڵێین: حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان بەرپرسە به‌رامبه‌ر به‌م که‌یسه‌".

دکتۆر عه‌زه‌ت سه‌باره‌ت به‌ ڕزگاربوون له‌م قه‌یرانه‌ داراییه‌کانی هه‌رێمی کوردستان دوا و وتی: حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان نزیکه‌ی 20 ملیار دۆلار قه‌رزاره‌ بۆ ڕزگاربوون له‌م قه‌یرانه‌ داراییە ده‌بێت چاکسازی بکات و خه‌رجی نا پێویست هه‌یه‌ که‌می بکاتەوە، داهات زۆر بکرێت، به‌رهه‌م زۆر بکرێت، کوشتوکاڵ پێشبخرێت و شه‌فاف بکرێت و هه‌نارده‌ی نه‌وت زۆربکرێت، لێخۆشبونی باجی گومرگی نه‌هێڵن، ئه‌و کۆمپانیا گه‌ورانه‌ی قازانج ده‌که‌ن له‌ زه‌ریبه‌ و ڕوسومات لێیان خۆش نه‌بن و ده‌بێت به‌ هه‌موو پێوه‌رێک چاره‌سه‌ر بکرێت و گه‌نده‌ڵی که‌م بکرێته‌وه‌ به‌م شێوه‌یه‌ ده‌توانین له‌م قه‌یرانه‌ ده‌رباز بین.

سه‌باره‌ت به‌ چاکسازی و که‌مکردنه‌وه‌ی موچه‌ش دەڵێت، چاکسازی چه‌ند قۆناغێکه‌ هه‌رگیز یه‌که‌م قۆناغ به‌وه‌ ناکرێت که‌ موچه‌ که‌مبکرێته‌وه‌ شتی وا نابێت، جارێ به‌ خه‌ڵکی کوردستان بڵێ داهاتی نه‌وت چه‌نده‌ و چۆن دابه‌ش ده‌کرێت، ئه‌وانه‌ی دوو موچه‌یان هه‌یه‌ بیکه‌ به‌ یه‌ک موچه‌، ئه‌وه‌ی که‌ ده‌وام ناکات و موچه‌ وه‌رده‌گرێت موچه‌که‌ی ببڕه‌، داهاتی نه‌وت به‌ باشی به‌کاربێنه‌ و له‌ پله‌ باڵاکان گه‌نده‌ڵی که‌مبکه‌وه‌ ئینجا وه‌ره‌ سه‌ر سیسته‌می موچه‌وه‌، هه‌روه‌ها موچه‌ که‌م ناکرێته‌وه‌ موچه‌ که‌ زیادکراوه‌ پێی ده‌وترێت مافی به‌ده‌ستهاتوو ئیلا ئه‌بێ سه‌به‌بێکی گه‌وره‌ به‌ ده‌سته‌وه‌ هه‌بێت، به‌ڵام ده‌توانی بڵێی له‌ ناو سیسته‌می موچه‌دا که‌سێک هه‌یه‌ شایسته‌ی جۆری موخه‌سیسات نیه‌ که‌ وه‌ری ده‌گرێت و شایەنی نیه‌ ئه‌وه‌ مه‌یده‌رێ، به‌ڵام ده‌ستکاری موچه‌ی بنه‌ڕه‌تی ناکرێت، ئه‌وه‌ده‌بێت به‌ یاسا له‌ په‌رله‌ماندا بکرێت و هه‌موو هه‌رێمی کوردستان ئاماده‌سازی بۆ کردبێت.

ناوبراو وتیشی: چاکسازی پڕۆسه‌یه‌کی به‌رده‌وامه‌ و هیوادارم چاکسازی بکرێت ئێمه‌ش پشتیوانیان ده‌بین با گه‌نده‌ڵی نه‌هێڵن دیاره‌ که‌ چاکسازی له‌ کوێدا گرنگه‌ بکرێت، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ قۆناغ به‌ قۆناغ ده‌کرێت ئه‌م چاکسازیانه‌ بکرێت، هیوادارم سه‌رکه‌وتووبن تیایدا.

دکتۆر عیزەت دەڵێت: ئه‌وه‌ی ئێمه‌ به‌دواداچونمان بۆی کردووه‌ ئه‌مه‌یه‌ که‌ به‌رهه‌می نه‌وت نزیکه‌ی مانگێکه‌ به‌ که‌رکوکه‌وه‌ بریتیه‌ له‌ ملیۆنێک به‌رمیل، له‌و ملیۆنه‌ش نزیکه‌ی 200 هه‌زار به‌رمیل بۆ پاڵاوتن و بۆ پێویستی ناوخۆ پڕده‌کرێته‌وه‌ هه‌نارده‌ی نه‌وتیش نزیکه‌ی 600 بۆ 700 تا 800 هه‌زار به‌رمیل نه‌وته،‌ تا ئێستا حکومەتی هه‌رێمی کوردستان له‌ هیچ په‌یچێکیدا له‌ سامانه‌ سروشتیه‌کان نه‌ له‌ په‌یجی فه‌رمی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان نه‌ینوسیوه‌ بۆ ئێمه‌ که‌ به‌رمیلێک نه‌وت به‌ چه‌ن ده‌فرۆشین، مادام نه‌ینوسیوه‌ که‌واته‌ ئه‌مه‌ ناشفافه‌ حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان و وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتیه‌کان مانگانه‌ ڕاپۆرتێک ده‌رده‌کات به‌ڵام لە سه‌رجه‌م ڕاپۆرته‌کانیشیان تیایدا نه‌نوسراوه‌ که‌ بڵێن به‌رمیلێک نه‌وتمان به‌چه‌ند فرۆشتوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت ئه‌مانه‌ ڕوون بکه‌نه‌وه‌ بۆ خه‌ڵک و په‌رله‌مانتاران که‌ بزانن داهاتی نه‌وت چه‌نده‌ و چۆن خه‌رج ده‌کرێت و هه‌ندێ کات باس له‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ دووڕۆژ بۆری نه‌وت ته‌قیوه‌ نیو ملیاردۆلار زیانمان کردووه‌ به‌ڵام من قه‌ت به‌و ژمارانه‌ باڕواناکه‌م.

هەر سه‌باره‌ت به‌ نه‌وت که‌رکوک دەڵێت:" سه‌ردانی کۆمپانیای نه‌وتی باکورمان کرد له‌گه‌ڵ چه‌ند هه‌ڤاڵێکی په‌رله‌مانتار پرسیارمان لێکردن به‌رهه‌می نه‌وت و وه‌ره‌قه‌ و دۆکۆمێنتیان داینێ گله‌یه‌که‌ی ئێمه‌ ئه‌وه‌ بوو، که‌ نزیکه‌ی 300 بۆ 400 هه‌زار به‌رمیل نه‌وت ڕۆژانه‌ له‌ که‌رکوکه‌وه‌ حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان هه‌نارده‌ی ده‌کات و حکومه‌تی عه‌بادیش ده‌ڵێت: ئه‌م نه‌وته‌ هه‌رێمی کوردستان ده‌یبات که‌واته‌ پاره‌ و پتڕۆدۆلاریش ده‌بێت هەرێمی کوردستان بیدات به‌ خه‌ڵکی که‌رکوک، بۆیه‌ هه‌رێم ئه‌رکه‌ له‌ سه‌ر شانی مادام نه‌وتی که‌رکوک هه‌نارده‌ ده‌کات بۆ بازاڕه‌کانی جیهان مادام پاره‌که‌ی ئه‌و وه‌ری ده‌گرێت ده‌بێت پاره‌ی پتڕۆ دۆلار و پاره‌ی ئه‌و نه‌وته‌ش بڕێکی باشی بۆ خزمه‌تی خه‌ڵکی که‌رکوک سه‌رف بکات که‌رکوک نابێت ببێت به‌ سوتماکی کێشه‌ی نێوان حکومه‌تی هه‌رێم و بغداد".

ناوبراو له‌ باره‌ی قاچاخچێتی نه‌وتی داعش لەگەڵ تورکیا وتی:" ئێمه‌ هه‌ر له‌ میدیا جیهانیه‌کاندا گوێبیستی بووین که‌ ڕاستەوخۆ له‌ خاکی سووریاوه‌ دەچێتە خاکی تورکیا، وه‌ک له‌ وێنه‌ و میدیاکانیشه‌وه‌ ده‌رکه‌وت که‌ فڕۆکه‌ی ڕووسی چه‌ند عه‌مبار و ئۆتۆمبێلێکی بۆردمان کردووه‌ که‌ ئه‌وان نه‌وتی داعش ئه‌به‌ن بۆ تورکیا دەنا هیچ دۆکۆمێنتێکی دروست لای ئێمه‌ نیه‌ که‌ ئه‌وه‌ بسه‌لمێنێت له‌ ڕێگه‌ی هه‌رێمی کوردستانه‌وه‌ نه‌وتی داعش بچێته‌ خاکی تورکیاوه‌".

سه‌رۆکی لیژنەی دارای و ئابووری و ئه‌ندامی لیژنه‌ی وزه‌ و سامانه‌ سروشتیه‌کانی هه‌رێمی کوردستان دکتۆر عیزەت سابیر له‌ کۆتایدا وەڵامی پرسیاری ڕۆژنیوزی سەبارەت بە بارودۆخ و داهاتووی پەرلەمان دایەوە و وتی:" چالاکبوونی په‌رله‌مان په‌یوه‌سته‌ به‌و کۆبونه‌وه‌ سیاسیانه‌ی له‌ نێوان لایه‌نه‌ سه‌ره‌کیه‌کانی هه‌رێمی کوردستان که‌ له‌ ئێستا و داهاتوودا ده‌کرێت، کاتێک گه‌یشتنه‌ڕێککه‌وتنێک بۆ دۆخی سیاسی و هه‌رێم هێوه‌ربکرێته‌وه‌ و ڕێککه‌وتی تازه‌ له‌ نێوان ئه‌و حیزبانه‌دا بکرێت، ئه‌و کاته‌ به‌ دڵنیایی په‌رله‌مان چالاک ده‌بێته‌وه‌، به‌ڵام هه‌تا ئه‌و کاته‌ هیچ ئاسویه‌ک نابینم، چونکه‌ تا په‌رله‌مان کۆبونه‌وه‌ی ڕاسته‌وخۆی ئه‌نجامنه‌دات به‌ ئاماده‌بوونی سەرۆکایه‌تی په‌رله‌مان و په‌رله‌مانتاره‌کان تا ئه‌و کاته‌ پەرلەمان چالاک نابێته‌وه‌".

ل.م/س.خ