د.فەلاح مەستەفا: حکومەتی داهاتوو لاواز و تەمەن کورت دەبێت

د.فەلاح مستەفا، پسپۆڕی یاسای دەستووریی و شارەزا لە سیستمە سیاسییەکان، دەستێوەردانە دەرەکییەکان بە هۆکاری دواکەوتنی پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەت دادەنێت، گەشبینیش نییە بە حکومەتی نوێی هەرێم و پێشبینیی دەکات، کە لاواز و تەمەن کورت بێت، هاوکات نموونەی ئەزموونی ڕۆژئاوای کوردستانیش دەهێنێتەوە و دەڵێت: "ئەوەی بە چەند ساڵێکی کەم جێبەجێیان کردووە، حکومەتی هەرێم بە ٢٧ ساڵ پێی نەکراوە".


د. فەلاح مستەفا، پسپۆڕی یاسای دەستووریی و شارەزا لە سیستمە سیاسییەکان و مامۆستا لە بەشی یاسای زانکۆی گەشەپێدانی مرۆیی لە شاری سلێمانی، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنیوز، باس لە پرسی پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەت، هۆکاری دواکەوتن و کاریگەرییەکانی، لەبەرچاوگرتنی گوزەرانی خەڵک لە پرۆسەکەدا، هەروەها کاریگەریی دەستێوەردانە دەرەکییەکان لەسەر ڕێکنەکەوتنی لایەنە سیاسییەکان دەکات.

دکتۆر فەلاح مستەفا پێیوایە، کە لایەنە سیاسییەکان تەنها لەبیری ئەوەدان کە چەندێک پشکیان لە حکومەت بەردەکەوێت و بیریان لای گوزەرانی خەڵک نییە، پێشیوایە، کە دەستێوەردانە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان وایکردووە، کە پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەت دوابکەوێت، نەبوونی دەستووریش بە یەکێکیتر لە هۆکارەکان دەزانێت، بەوپێیەی کە هیچ وادەیەکی دەستووریی بۆ پێکهێنانی حکومەت نییە.

دەقی چاوپێکەوتنەکە:

- هۆکار چییە تا ئێستا لایەنە سیاسییەکان نەگەیشتوون بە ڕێککەوتن لەسەر پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی هەرێمی کوردستان؟

"ئەگەر دەستوور نەبوو، بابەتەکان دەکەونە دەست حزب و شەخس"

د.فەلاح مستەفا: تا ئێستا هەرێمی کوردستان نەیتوانیوە دەستوور بنووسێتەوە، کە دەستووریش نەبوو لە چوارچێوەی هەرێمی کوردستاندا، واتە نەبوونی وادەی دەستووریی بۆ پێکهێنانی حکومەت، هەرچەندە یاسای بۆ دانراوە، بەڵام نەتوارە وادەیەکی دیارییکراو لەدوای هەڵبژاردنەوە بۆ پێکهێنانی حکومەت دابنرێت، کە ئەمەش نەبوو بابەتەکان دەکەونە دەست حزب و شەخس، ئەو حکومەتەی کە ئێستا دەیانەوێت لە هەرێمی کوردستان دروستی بکەن، حکومەتی هاوپەیمانییە، کە ئەویش واتە پشکپشکێنە و شەڕی حزبەکان لەسەر پلە و پۆست، وە ئەو واقعە سیاسییەشی کە ئێستا لە هەرێمی کوردستان هەیە، ناتوانین بڵێین واقعێکی دیموکراسییە، بۆیە هەمیشە دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەت چاوەڕوانکراوە، لەلایەکی دیکەشەوە ئەم شێوازە هەڵبژاردنەی کە لە هەرێمی کوردستان بەڕێوەدەبرێت، کە بەپێی ئەنجامی هەڵبژاردن کورسی پەرلەمانیان هەبێ و پۆستیان هەبێت لە حکومەت، کاریگەریی زۆری کردووەتە سەر ئەوەی کە نەتواندرێت حکومەتێکی تۆکمە و لەکاتی خۆیدا پێکبهێندرێت.

- نزیکەی چوار مانگە هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان بەڕێوەچووە، بەڵام هێشتا حکومەت پێکنەهاتووە، دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەت تاچەند پێشێلکاریی یاسایی تێدایە؟

" دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەت کاریگەریی لەسەر ماف و ئازادیی تاک دەبێت"

د.فەلاح مستەفا: بەهۆی نەبوونی دەستوورەوە ناتوانین بڵێین پێشێلکاریی کراوە، بەڵام پێکنەهێنانی حکومەت کاریگەریی لەسەر هاوڵاتیان هەیە، ئەمە وادەکان کاری هاوڵاتیان ڕایی نەکرێت و مافەکانیان پێشێل بکرێت، تا زیاتر پێکهێنانی حکومەت دوابکەوێت کاریگەریی لەسەر ماف و ئازادیی تاک دەبێت، بۆیە وەک وتم ناتوانین بڵێین پێشێلکاریی کراوە، بەڵام پێویست دەکات یەکێک لە کارە لەپێشینەکانی ئەم خولەی پەرلەمان، نووسینەوەی دەستوور بێت، چونکە نەبوونی دەستوورە وایکردووە ئەم پرۆسەیە درێژە بخایەنێت.
"نەبوونی دەستوور وایکردووە، دوو حزبی دەسەڵات زاڵبن بەسەر واقعەکەدا و شەڕیان بێت لەسەر پلە و پۆست، واش بکەن کە بەزوویی نەگەنە ڕێککەوتن، بۆ نموونە ئێستا یەکێتی بابەتەکەی بەستووەتەوە بە پرسەکانی کەرکوک و بەغدا، ئەگەر دەستوورێکی هەبوایە ڕەنگە پرسی پێکهێنانی حکومەت هیچ پەیوەندییەکی بە بابەتی کەرکوک و بەغداوە نەبوایە".

- زۆر باستان لە ڕۆڵ و گرنگیی دەستوور کرد، بۆچی تا ئێستا نەتواندراوە دەستووری هەرێمی کوردستان بنووسرێتەوە؟

"ڕەنگە دەسەڵاتداران تا دواڕادە دژایەتیی نووسینەوەی دەستوور بکەن"

د.فەلاح مستەفا: دەستوور گرێبەستێکە لە نێوان کۆمەڵگا و دەسەڵات، ئەوانەی لە دەسەڵاتدان ڕەنگە تا دوا ڕادە دژایەتیی نووسینەوەی دەستوور بکەن، چونکە دەستوور بەربەستەی لەوەی دەسەڵاتی ڕەها لەناو وڵاتدا بمێنێتەوە، دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان و ئەوانەی کە حکومڕانیی هەرێم دەکەن، هیچ لە بەرژەوەندییاندا نییە دەستوور بنووسرێتەوە، چونکە ئەو بەربەستانەی لەناو دەستوور دادەنرێت، هەمووی دەسەڵاتەکانی کەم دەکاتەوە، یان ئەوەتا کار لەسەر ئەوە دەکەن دەستوورێک بنووسنەوە، کە بەرژەوەندییەکانی خۆیانی تێدا بپارێزن.

"پێشبینیی دەکەم ئەم خولەی پەرلەمان کە پارتی تێیدا زۆرینەیە، هەوڵبدات بە هەموو شێوەیەک ئەو دەستوورە تێبپەڕێنێت، بۆ ئەوەی کە بەرژەوەندییەکانی خۆی تێدا بپارێزێت، بۆ نموونە بابەتی سەرۆکایەتیی هەرێم، کە گەورەترین کێشە بوو لە خولی پێشووی پەرلەمان، هەروەها دەسەڵاتەکانی سەرۆکی حکومەت، وە هێزە چەکدارەکانیش، کە لە وڵاتاندا هێزە چەکدارەکان بەستراوەتەوە بە دامەزراوەوە، بەڵام لێرە هەوڵ دەدرێت ببەسترێتەوە بە شەخس، ئەوەش مەترسییە لەسەر سیستمی وڵات، کە لە سیستمێکی دیموکراسییەوە بیگوازێتەوە بۆ سیستمی دیکتاتۆریی".

- لەکاتێکدا کە پرۆسەی پێکهێنانی حکومەتی نوێ بەڕێوەدەچێت، خەڵکی هەرێمی کوردستان لە قەیرانێکی ئابوورییدا ژیان دەگوزەرێنن، لایەنە سیاسییەکان لە پێکهێنانی حکومەتدا تاچەند ڕەچاوی بارودۆخی هاوڵاتیان دەکەن؟

"حزبەکان تەنها بیریان لای بەرژەوەندیی شەخسیی و بنەماڵەییە"

د.فەلاح مستەفا: حزبەکانی هەرێم تەنها بیریان لای بەرژەوەندیی شەخسیی و بنەماڵەییە، تەنها بیریان لای بەشەکەیانە لە کێکی حکومەت، بەڵام هیچ کام لە حزبەکان بیریان لای هاوڵاتیان نییە، بەڵێ بە دروشم و لە ڕاگەیاندنەوە باسی بەرژەوەندیی هاوڵاتیان دەکەن، بەڵام کرداریان لەگەڵ گفتاریاندا نایەتەوە، تاکی کوردیش ئاستی هۆشیاریی سیاسیی زۆر نزمە، دەبینین بەناوی قەیرانەوە خەڵک برسیی دەکرێت و فشاری سیاسییەکانیان دەکەوێتە سەر، بەڵام لە کاتی دەنگداندا پێش سیاسییەکان دەچنە سەر سندووقی دەنگدان.

- کاریگەرییەکانی دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەت چین؟

"ئەوەی لە ڕۆژئاوای کوردستان جێبەجێکراوە، حکومەتی هەرێم بە ٢٧ ساڵ پێی نەکراوە"

د.فەلاح مستەفا: بە حکومەتی پێشوویش و بەم حکومەتەشی کە ئێستا هەوڵی پێکهێنانی دەدەن، هیچ پرۆژەیەک ئەنجام نادرێت، دەبینین چوار ساڵە لە سلێمانی پرۆژەیەکی خزمەتگوزاریی وا نەکراوە، کە لەئاست داواکاریی خەڵک بێت، جگە لەوەش دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەت کاریگەریی هەیە لەسەر ئەوەی کە نەتوانن خزمەتگوزاریی پێشکەش بە خەڵک بکەن، بەداخەوە دەبوو دۆخی باشوری کوردستان زۆر لە ئێستا باشتربووایە، ئەزموونی ڕۆژئاوای کوردستان جێی شانازییە، ئەوەی کە لە ڕۆژئاوای کوردستان جێبەجێکراوە بە چەند ساڵێکی کەم، بە ٢٧ ساڵی ڕابردووی هەرێمی کوردستان نەتواندراوە جێبەجێی بکەن، زۆر بابەت هەیە لە ڕۆژئاوای کوردستان، کە لەڕووی ئیداریی و خزمەتگوزارییەوە لە ئێرە زۆر باشترە، دەبوو باشوری کوردستان بەو ئەزموونەی کە هەیەتی خزمەتگوزاریی زۆر باشتری پێشکەش بە خەڵک بکردایە، بەڵام بەداخەوە نەکراوە.

- یەکێتی پرسەکانی پێکهێنانی حکومەت و پارێزگاری کەرکوک و بەغدای کردووە بە یەک پاکێج، پارتیش دەیەوێت ئەم پرسانە بەجیا چارەسەر بکرێن، خوێندنەوەی ئێوە بۆ ئەم بابەتە چییە؟ کاریگەریی دەستێوەردانە دەرەکییەکان لەم پرسەدا چییە؟

"دەستێوەردانە دەرەکییەکان پێکهێنانی حکومەتی دواخستووە"

د.فەلاح مستەفا: ئەم بابەتە تەنها بابەتێکی ناوخۆیی هەرێمی کوردستان یان عێراق نییە، بەڵکو بابەتێکی هەرێمی و نێودەوڵەتییە، بابەتی کەرکوک تورکیا، ئێران، ئەمریکا و سعودییە دەستیان تێیدا هەیە، ئەمە فشارێکی ئێرانە لەسەر یەکێتی کە بەزوویی یەکلایی بکاتەوە لەپێناو بابەتی هیلالی شیعیی، هەمان کاتیش پارتی فشاری تورکیا، ئەمریکا و سعودییەی لەسەرە کە بەزوویی ئەم پرسە یەکلا نەکرێتەوە، چونکە واقعی ئێستای کەرکوک ئەوەیە کە سوننە حکوم بەدەستە، ئەمەش لە بەرژەوەندیی ئەواندایە، فشاری ئێران لە یەکێتی بۆ ئەوەیە کە پارێزگاری کەرکوک لە سوننە وەرگرێتەوە و کەسێکی یەکێتی بێت و لەو ڕێیەوە شەرعییەت بەو هێزە شیعەیە بدات، کە لە کەرکوکدا هەیە، هەمان کات پارتیش فشاری لەسەرە کە پارێزگاری کەرکوک لای سوننە بمێنێتەوە، چونکە ئێستاش ناوچەکە لە گۆڕانکاریی دایە، ئەو دەستێوەردانە دەرەکییانە کاریگەریی کردووەتە سەر ناوخۆی هەرێم، کە پێکهێنانی حکومەت یەکلانەبێتەوە.

- یەکێتی دەڵێت کە دەبێت لە کەرکوک بەگوێرەی ڕێژەی دەنگ مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت، بەڵام لە هەرێم دەڵێت دەبێت بەگوێرەی قورسایی سیاسیی مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت، پارتیش بەپێچەوانەوە، کەواتە تاچەند لێرەدا دەنگی خەڵک بەهای هەیە؟

"دەنگی خەڵک هیچ بەهایەکی نییە"

د.فەلاح مستەفا: لە هەردوو خاڵەکەدا هاوبەشییەک هەیە، کە ئەویش بەرژەوەندییە، بەرژەوەندیی یەکێتی لە کەرکوک وادەخوازێت کە پارێزگاری لابێت، لەبەر ئەوەشی کە پاشخانێکی هەڵبژاردنیشی هەیە، سەرنج دەخاتە سەر پاشخانی دەنگەکان، بەڵام لە هەرێمی کوردستان هێزی سەربازیی ڕۆڵ دەگێڕێت، لەبەر ئەوەی یەکێتی کۆنترۆڵی زۆنێکی لایە، دەیەوێت بەپێی بەرکەوتەی هەڵبژاردن نەبێت و بگەڕێتەوە بۆ ٥٠ بە ٥٠، بۆیە لێرەشدا دەنگی خەڵک هیچ بەهایەکی نییە. 

- ئەم ململانێیانەی کە لە نێوان لایەنە سیاسییەکاندا هەیە، حکومەتێکی چۆنی لێ بەرهەم دێت؟

"حکومەتی داهاتوو لاواز و تەمەن کورت دەبێت"

د.فەلاح مستەفا: هەمیشە حکومەتی هاوپەیمانیی حکومەتێکی لاواز دەبێت، پێشبینی دەکەم ئەم حکومەتەی کە پێکبێت، زۆر لاوازبێت و تەمەنیشی کورت بێت، حکومەتێک بێت نەتوانێت لە ئاستی بەدیهێنانی ئامانجەکانی خەڵک بێت و مافی خەڵکی تێدا بپارێزرێت، دڵنیام ئەم حکومەتەش هاوشێوەی حکومەتی ڕابردوو شکست دەهێنێت، چونکە ئەمە ئەزموونە و لە هەموو دنیادا حکومەتی هاوپەیمانیی شکست دەهێنێت، چونکە ئەوەندەی بە جێبەجێکردنی داواکاریی لایەنە سیاسییەکانەوە سەرقاڵ دەبێت، ئەوەندە بە جێبەجێکردنی داواکارییەکانی خەڵکەوە سەرقاڵ نابێت.


ک.ک