فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد: رێککه‌وتنی یه‌کێتی و گۆڕان زیاد له‌ پێویست پارتی نیگه‌رانکردووه‌


رۆژنیوز – ژاوێن شاڵی

پاش نزیکه‌ی حه‌وت ساڵ له‌ جیابوونه‌وه‌ و ململانێ و ناکۆکییه‌کانی نێوانیان، له‌ 17/5/2016دا رێککه‌وتننامه‌ی سیاسی له‌نێوان یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستان و بزوتنه‌وه‌ی گۆڕاندا واژۆکرا، ئه‌م رێککه‌وتننامه‌یه‌ش چه‌ندین پرسیار به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت و له‌چه‌ندین ره‌هه‌ندی جیاوازه‌وه‌ راڤه‌ و شیکاری بۆ ده‌کرێت.

فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد، ئه‌ندامی سه‌رکردایه‌تی یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستان و ئه‌ندامی نوسینه‌وه‌ی خاڵه‌کانی رێککه‌وتنه‌که‌ له‌ چاوپێکه‌وتنێکی رۆژنیوزدا وه‌ڵامی به‌شێک له‌و پرسیارانه‌ ده‌داته‌وه‌.

ده‌قی چاوپێکه‌وتنه‌که‌:

رۆژنیوز: وه‌ک بینیمان له‌ 17/5/2015دا رێککه‌وتننامه‌ی سیاسی له‌نێوان یه‌کێتی و گۆڕاندا واژۆکرا، ده‌مه‌وێت بپرسم هه‌نگاوه‌ پێشینه‌کانی ئه‌م رێککه‌وتنه‌ چی بوون، ئایا ئه‌م رێککه‌وتنه‌ درێژه‌پێده‌ری رێککه‌وتننامه‌ی ده‌باشانه‌ که‌له‌نێوان تاڵه‌بانی و نه‌وشیروان مسته‌فادا له‌ساڵی 2012دا کرا، یان شتێکی تره‌؟

ئێمه‌ و گۆڕان له‌ بنچینه‌دا یه‌ک حزب بووین

- ئه‌م رێککه‌وتنه‌ دوو پێشینه‌ی هه‌یه‌، پێشینه‌ دووره‌که‌ بریتییه‌ له‌وه‌ی، که‌ ئێمه‌ و گۆڕان له‌ بنچینه‌دا یه‌ک حزب بووین، له‌به‌ر هه‌ندێک کێشه‌ بووین به‌ دوو گروپی جیاواز و هه‌ندێک کێشه‌ش له‌نێوانماندا هاته‌ ئاراوه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی مێژوی هاوبه‌شمان هه‌یه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی ناو یه‌کێتی نیوه‌ی هاوڕێکیانیان له‌ناو گۆڕاندان، ئه‌وانه‌ی ناو گۆڕانیش نیوه‌ی هاوڕێکانیان له‌ناو یه‌کێتین، هه‌ندێک له‌ سه‌رکرده‌کانیان جاران سه‌رکرده‌ی یه‌کێتی بوون ئێستا له‌ناو گۆڕانن و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌، به‌شێک له‌ سه‌رکرده‌کانی ناو یه‌کێتی سه‌رکرده‌ی ئه‌وانه‌ی گۆڕانیش بوون، له‌به‌رئه‌وه‌ نزیک بوونه‌وه‌ و چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کانی نێوانمان شتێکی زۆر ئاڵۆز نه‌بوو به‌نیسبه‌ت ئێمه‌وه‌، ئه‌و مێژووه‌ هاوبه‌شه‌ و دۆستایه‌تییه‌ کۆنه‌ی که‌ ئێمه‌ی کۆکردبۆوه‌ به‌دڵناییه‌وه‌ یاریده‌ده‌ربوو بۆ ئه‌م رێککه‌وتنه‌، پێشینه‌ نزیکه‌که‌ش ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئێمه‌ له‌هه‌لومه‌رجێکی دیاریکراودا هه‌ستمانکرد که‌ پێویسته‌ کێشه‌کانمان چاره‌سه‌ر بکه‌ین و بناغه‌یه‌کیشمان بۆ دانا، بناغه‌که‌ بۆ سه‌رده‌می مام جه‌لال ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ئه‌وکاته‌ی که‌ به‌یاننامه‌یه‌کی هاوبه‌ش له‌ ئه‌یلولی 2012 ده‌رچوو ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌ی، که‌ لای خه‌ڵک به‌ به‌یاننامه‌ی ده‌باشان یاخود رێککه‌وتنی ده‌باشان ناسراوه‌، له‌وێ باس له‌وه‌ کراوه‌ که‌ ئێمه‌ هه‌ندێک ستراکچه‌ری فیکری و بۆچوونی سیاسی هاوبه‌شمان هه‌یه‌ له‌وێ چه‌سپێنرا، پاشان ئه‌مه‌ بوو به‌ بنه‌مایه‌ک بۆ کارکردن، به‌ڵام له‌هه‌موو حاڵه‌تێکدا په‌یوه‌ندی نێوان ئێمه‌و گۆڕان هه‌وراز و نشێوی تیا بووه‌، له‌هه‌ندێک قۆناغدا زۆر گه‌شه‌کردوو بووه‌ و له‌هه‌ندێ قۆناغیشدا ئه‌وه‌نده‌ گه‌شه‌کردوو نه‌بووه‌ و هه‌ندێجار ئاڵۆزیشی تێکه‌وتووه‌، به‌ڵام له‌کۆتاییدا ئێمه‌ هاتینه‌ سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ی که‌ پێویسته‌ کێشه‌کانمان کۆتایی پێبێنین و خۆمان ته‌رخانبکه‌ین بۆ چاککردنی پرۆسه‌ی سیاسی.

رۆژنیوز: ده‌وترێ،‌ که‌ ئه‌م رێککه‌وتننامه‌یه‌ به‌جۆرێک له‌جۆره‌کان یه‌کگرتنه‌وه‌ بێت، ئایا له‌ڕاستیدا ئه‌مه‌ یه‌کگرتنه‌وه‌یه‌، یان ته‌نها رێککه‌وتننامه‌یه‌کی سیاسییه‌؟

ده‌رفه‌ت هه‌یه‌ بۆ یه‌کگرتنه‌وه‌

- ئه‌م رێککه‌وتنه‌ ناوه‌که‌ی به‌خۆیه‌وه‌یه‌تی، ئه‌مه‌ رێککه‌وتنی سایسییه‌ له‌نێوان هه‌ردوولادا، به‌ڵام ده‌رفه‌ت هه‌یه‌ به‌ره ‌و یه‌کگرتنه‌وه‌ بچێت له‌ئاینده‌یه‌کدا، که‌ ناتوانین ده‌ستنیشانی بکه‌ین، ره‌نگه‌ هه‌ر وه‌کو خۆشی بمێنێته‌وه‌ و وه‌کو دوو حزب بن، بۆنموونه‌ کاتی خۆشی پارتی دیموکراتی کوردستان له‌ساڵی 1964 بوو به‌ دوو له‌ت، له‌ساڵی 1971 یه‌کیانگرته‌وه‌ و هه‌ردووکیان بوونه‌وه‌ به‌یه‌ک به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ مێژوێکی هاوبه‌شیان هه‌بوو، هه‌روه‌ها زۆر شتی تر و فاکته‌ری هاوبه‌شیان هه‌بوو کۆیده‌کردنه‌وه‌، هه‌لومه‌رجێکیش هه‌بوو پێویستی به‌و یه‌کگرتنه‌وه‌یه‌ ده‌کرد له‌به‌رئه‌وه‌ به‌ئاسانی یه‌کیانگرته‌وه‌، حزبیش هه‌یه‌ له‌یه‌کتر جیابۆته‌وه‌ و تائێستاش یه‌کیان نه‌گرتۆته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ش له‌هه‌ردوو ره‌هه‌نددایه‌، ناتوانین بڵێین ئه‌مه‌ به‌ره‌و یه‌کگرتنه‌وه‌ ده‌چێت، نه ده‌‌شتوانین بڵێین به‌هیچ شێوه‌یه‌ک یه‌کناگرنه‌وه‌، هه‌ل و مه‌رجی سیاسی هه‌ردوولا ئه‌مه‌ ده‌ستنیشان ده‌کات.

رۆژنیوز: به‌شێک له‌ سه‌رکرده‌ باڵاکانی یه‌کێتی و به‌شێکیش له‌ هه‌ڵسوڕاوانی گۆڕان له‌گه‌ڵ ئه‌و رێککه‌وتنه‌ سایسییه‌ نین و سه‌رنج و بۆچوونی جیاوازیان هه‌یه، بۆ‌؟

زۆرینه‌ی هه‌ره‌ زۆری ناو یه‌کێتی له‌گه‌ڵ ئه‌م رێککه‌وتنه‌یه‌

- به‌ڵێ، تێبینی هه‌یه‌، وه‌کو چۆن کاتی خۆشی که‌ رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژی له‌نێوان یه‌کێتی و پارتی هاته‌ ئاراوه‌ کۆده‌نگی له‌سه‌ر نه‌بوو، به‌ڵام ئێمه‌ کارمان له‌سه‌ر زۆرینه‌ کرد، زۆربه‌ی کادره‌کانمان و جه‌ماوه‌رانمان و زۆربه‌ی ئه‌ندامانی سه‌رکردایه‌تی پشتگیرییان کرد، له‌به‌رئه‌وه‌ ئێمه‌ش ئه‌وه‌ی که‌ پێشی باش نه‌بوو هه‌ر جێبه‌جێی کرد و کاریشمان پێکرد، ئه‌م رێککه‌وتننامه‌یه‌ش هه‌روایه‌، رێککه‌وتنێکه‌ له‌نێوان هه‌ردوولا، له‌ناو گۆڕان گروپێکی که‌مینه‌ هه‌یه‌ ره‌نگه‌ پێی باش نه‌بێت، له‌ناو یه‌کێتیش هه‌روه‌ها ره‌نگه‌ له‌ناو سه‌رکردایه‌تی، له‌ناو کادره‌کان، له‌ناو جه‌ماوه‌ری یه‌کێتی خه‌ڵک هه‌بێت بۆچوونی جیاوازی هه‌بێت، به‌ڵام زۆرینه‌ی هه‌ره‌ زۆری ناو یه‌کێتی له‌گه‌ڵ ئه‌م رێککه‌وتنه‌یه‌ و هه‌روه‌ها له‌ناو سه‌رکردایه‌تی و له‌ناو مه‌کته‌بی سیاسی و جه‌ماوه‌ری خۆشمان، هه‌روه‌ها له‌ناو گۆڕانیش، له‌هه‌موو حاڵه‌تێکدا ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر خه‌ڵکیش نه‌بێت نه‌ک هه‌ر تێبینی هه‌بێت بگره‌ دژی رێککه‌وتنه‌که‌ش بێت پێمانوایه‌ ئه‌مه‌ حاڵه‌تێکی ته‌ندروسته‌ و شتێک نییه‌ بسه‌پێنرێت به‌سه‌ر هیچ که‌سێکدا.

رۆژنیوز: له‌کاتێکدا رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژی نیوان یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان-عێراق به‌فه‌رمی کۆتایی پێنه‌هاتووه‌ یه‌کێتی چۆن ده‌توانێت خۆی بخاته‌ نێو رێککه‌وتنێکی تره‌وه له‌گه‌ڵ گۆڕان‌؟

له‌یاداشتێکی فه‌رمیدا به‌ پارتیمان راگه‌یاند رێککه‌وتنی ستراتیژیی کۆتایی پێهاتووه‌

- رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژی نزیکه‌ی دوو ساڵ و نیوه‌ کاری پێناکرێت، نه‌ ئێمه‌ کارمان پێکردووه‌ نه‌ پارتی کاری پێکردوه‌، له‌ 2013ه‌وه‌ پێش ئه‌وه‌ی بچین بۆ هه‌ڵبژاردن، ئه‌م رێککه‌وتننامه‌یه‌ له‌دۆخێکی تایبه‌تدایه‌، له‌ ئه‌یلولی 2012 ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌ی که‌ ده‌رچوو به‌یاننامه‌یه‌ک بوو له‌گه‌ڵ به‌شێکی پره‌نسیپیه‌کانی رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژیدا نه‌ده‌گونجا، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌ر تێپه‌ڕی و ئێمه‌ بۆچوونی خۆشمان له‌وباره‌یه‌وه‌ راگه‌یاند، ئێمه‌ له‌ یاداشتێکی فه‌رمیشدا که‌ نزیکه‌ی ساڵێک زیاتره‌ داومانه‌ به‌ پارتی له‌وێش باسمانکردووه‌، که‌ ئه‌م رێککه‌وتننامه‌یه‌ کۆتایی هاتووه‌، ئه‌وان پێیان باشبوو ئه‌گه‌ر ئه‌م رێککه‌وتننامه‌یه‌ش کاری پێنه‌کرێت با هه‌مواری بکه‌ینه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ بڕیاردرا دوو لیژنه‌ پێکبهێنین، من نازانم ئه‌وان لیژنه‌که‌یان پێکهێنا یان نا له‌وه‌ ئاگادار نیم، به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ی ئاگاداربم و ئه‌وه‌ی به‌من راگه‌یه‌نرا ئه‌وه‌بوو که‌ ئێمه‌ لیژنه‌یه‌ک پێکده‌هێنین بۆ هه‌موارکردنه‌وه‌ی رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژی، من یه‌کێک بووم له‌ ئه‌ندامانی ئه‌و لیژنه‌یه‌، کۆبوونه‌وه‌یه‌کی سه‌رپێیشمان کرد و هه‌ندێ بۆچوونیشمان گه‌ڵاڵه‌ کرد، بۆئه‌وه‌ی له‌ کۆبوونه‌وه‌ی داهاتوودا له‌گه‌ڵ ئه‌و لیژنه‌یه‌ی پارتی که‌ نازانم پێکیهێناوه‌ یان نا کۆبینه‌وه‌ و پێشنیاره‌کانی خۆمان له‌وێ ئاڵوگۆڕ بکه‌ین، هه‌ندێ بۆچوون هه‌بوو سه‌باره‌ت به‌ گۆڕینی ناوی رێککه‌وتنه‌که‌ به‌ده‌ستکاری کردنی مادده‌کانی، لای ئێمه‌ مه‌سه‌له‌کان روونتر بوو، به‌ڵام هه‌ردوو لیژنه‌که‌ هه‌ر کۆنه‌بوونه‌وه‌، ئێمه‌ چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ بووین که‌ مادام پارتی پێشنیاریکردووه‌ با هه‌موار بکرێته‌وه‌ و وتویه‌تی ئێوه‌ لیژنه‌یه‌ک پێکبێنن و ئێمه‌ش لیژنه‌یه‌ک پێکدێنین ئاگادارمان بکه‌نه‌وه،‌ که‌ ئه‌وان لیژنه‌که‌یان پێکهێناوه‌ و کۆبوونه‌ته‌وه‌ پێویست به‌وه‌ ده‌کات ئه‌مجاره‌ هه‌ردوو لیژنه‌که‌ کۆببنه‌وه‌، ئه‌وه‌ نزیکه‌ی ساڵێک زیاتره‌ تائێستا کۆبوونه‌وه‌که‌ ئه‌نجام نه‌دراوه‌.

30% ماده‌کانی رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژیی جێبه‌جێ نه‌کراون

له‌چوارچێوه‌ی باسی ورده‌کارییه‌کانی رێککه‌وتنی ستراتیژی و جیاوازییه‌کانی له‌گه‌ڵ رێککه‌وتنی سیاسی ئه‌سه‌سه‌رد وتی: ئێمه‌ بۆچوونمان ده‌رباره‌ی رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژیی به‌وجۆره‌یه‌ که‌ ئه‌مه‌ رێککه‌وتنێکه‌ په‌یوه‌ندی به‌ هه‌لومه‌رجێکی تایبه‌ته‌وه‌ هه‌یه‌ و ئه‌م رێککه‌وتنه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان کراوه‌ ته‌واو جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژی، رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژیی رێککه‌وتنێکه‌ له‌نێوان دوو لایه‌ن که‌ ده‌سه‌ڵاتیان له‌گه‌ڵ یه‌کتردا دابه‌شکردووه‌، 2003 نه‌خشه‌یه‌کی سیاسی هاته‌ ئاراوه‌ که‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بۆچوونی تایبه‌تیشمان ده‌رباره‌ی رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژی نه‌بوایه‌ نه‌مانده‌توانی جێبه‌جێی بکه‌ین، چونکه‌ لاسه‌نگییه‌کی زۆر له‌ مه‌سه‌له‌که‌ هاته‌ ئاراوه‌ و نه‌خشه‌ی سیاسی گۆڕانی به‌سه‌ردا هات و نه‌مانده‌توانی ماده‌کان وه‌ک خۆی جێبه‌جێ بکه‌ین، من رێککه‌وتننامه‌که‌م به‌ته‌واوه‌تی خوێندۆته‌وه‌ و شیکردنه‌وه‌شم بۆ کردووه‌، له‌وێ بۆمان ده‌رکه‌وتووه‌ نه‌ک پێش 2013 به‌ڵکو له‌ 2007 که‌ واژۆکراوه‌ تا ئێستا نزیکه‌ی 30% مادده‌کانی جێبه‌جێ نه‌کراوه‌، بۆنموونه‌ ده‌بوایه‌ لیژنه‌یه‌کی باڵا هه‌بێت بۆئه‌وه‌ی سه‌رپه‌رشتی جێبه‌جێکردنی رێککه‌وتننامه‌که‌ بکات، له ‌یه‌که‌م رۆژه‌وه‌ تا ئێستا لیژنه‌ باڵاکه‌ پێکنه‌هێنراوه‌، ده‌بوایه‌ لیژنه‌یه‌کی باڵا بۆ راگه‌یاندن پێکبهێنرێت بۆ سه‌رپه‌رشتیکردن و رێنمایی کردنی راگه‌یاندنی هه‌ردوولا تائێستا پێکنه‌هێنراوه‌، له‌هه‌موو حاڵه‌تێکدا رێککه‌وتنه‌که‌ به‌فه‌رمی ماوه‌، به‌ڵام کاری پێنه‌کراوه‌.

رۆژنیوز: کۆمه‌ڵێک سیاسی و چاودێر پێیانوایه،‌ که‌ رێککه‌وتنی ستراتیژی به‌ باڵاده‌ستی پارتی کۆتایی هات و ئێستاش یه‌کێتی و گۆڕان هه‌ردوولا پێویستیان به‌یه‌کتر هه‌بووه‌ بۆئه‌وه‌ی پێکه‌وه‌ جۆش و خرۆشێکی تر به‌نه‌وه‌ به‌ ده‌سه‌ڵات و حوکمڕانی و چاره‌سه‌ریی قه‌یرانه‌کان بکه‌ن؟

ده‌بێ هاوسه‌نگی بۆ پرۆسه‌ی سیاسی بگه‌ڕێته‌وه‌

- که‌ ده‌ڵێیت رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی پارتیدا بوو ئه‌مه‌ خه‌تای پارتی نییه‌، ره‌نگه‌ خه‌تای ئێمه‌ بێت، چونکه‌ رێککه‌وتنه‌که‌ به‌شێوه‌یه‌ک نوسراوه‌ که‌ هه‌ردوولا ده‌بێت جێبه‌جێی بکه‌ین و هه‌ردولا قازانجی لێبکه‌ن، به‌شێوه‌یه‌ک که‌ 50%ی بۆ پارتی بێت و 50%ی بۆ یه‌کێتی بێت، ئه‌گه‌ر ئه‌وان توانیبێتیان زۆرتر سودی لێوه‌ربگرن ئه‌وه‌ ره‌نگه‌ زیره‌کی خۆیان بێت، ئه‌گه‌ر ئێمه‌ش نه‌مانتوانیبێت به‌قه‌ده‌ر ئه‌وه‌ی که‌ پێویسته‌ سودی لێوه‌ربگرین دیاره‌ خه‌تاکه‌ خه‌تای خۆمانه‌ و خه‌تای ئه‌وان نییه‌، چونکه‌ هه‌ردولامان کار به‌یه‌ک ده‌ق ده‌که‌ین، به‌ڵام کاتێک لایه‌نێک ده‌توانێت باشتر لێی سودمه‌ند بێت و لایه‌نێکی تر ناتوانێت لێی سودمه‌ند بێت به‌دڵنیاییه‌وه‌ ناتوانرێت گله‌یی له‌ لایه‌نه‌که‌ی تر بکرێت، ئه‌مه‌ شتێکه‌ ره‌نگه‌ په‌یوه‌ندی به‌ هه‌لومه‌رجی ناو یه‌کێتی و هه‌ندێک سیاسه‌تی تایبه‌تی ناو یه‌کێتییه‌وه‌ هه‌بێت که‌ ئێمه‌ خۆشمان ره‌خنه‌ی لێده‌گرین و ره‌خنه‌ له‌خۆمان ده‌گرین له‌وباره‌یه‌وه‌، به‌ڵام له‌هه‌مو حاڵه‌تێکدا ئه‌نجامه‌که‌ی ئه‌وه‌بوو که‌ لاسه‌نگییه‌ک دروست بوو له‌هه‌رێمی کوردستان له‌نێوان یه‌کێتی و پارتیدا و بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ پارتی بتوانێت زۆتر له‌ناو دام و ده‌زگاکاندا خۆی قایم بکات، به‌جۆرێک که‌ ئێمه‌ پێمانوایه‌ له‌ قازانجی پرۆسه‌ی دیموکراسی و مه‌سه‌له‌ی سه‌روه‌ری یاسا و مه‌سه‌له‌ی سازان و ئه‌و مه‌سه‌لانه‌دا نه‌بووه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌بێ کارێکی وابکه‌ین که‌ هاوسه‌نگی بۆ پرۆسه‌ی سیاسی بگه‌ڕێته‌وه‌، یه‌کێک له‌و میکانیزمانه‌ی که‌ ئێمه‌ بیرمان لێکردبۆوه‌ و هاته‌ دی ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌بێت له‌گه‌ڵ گۆڕان کۆتایی به‌ کێشه‌کانمان بێنین.

رۆژنیوز: ئایا رێککه‌وتننامه‌ی سیاسی ده‌توانێت چی بکات که‌ رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژیی نه‌یتوانیوه‌ بیکات؟

ده‌مانه‌وێت هه‌ژموون بۆ هه‌ردوولا بگه‌ڕێنینه‌وه‌

- ئه‌م رێککه‌وتننامه‌یه‌ بۆ گێڕانه‌وه‌ی هاوسه‌نگییه‌کی تێکچووه‌ له‌هه‌رێمی کوردستان، له‌کاتی رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژیدا باڵانسێک هه‌بوو و هه‌ردوو تای ته‌رازووه‌که‌ وه‌ک یه‌ک بوو، دواتر ئه‌مه‌ تێکچوو، ئێمه‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ین که‌ تێکچوونی باڵانسه‌که‌ له‌ڕێگه‌ی ئه‌م رێککه‌وتنه‌وه‌ بێته‌ دی له‌هه‌مانکاتیشدا ئه‌مه‌ نه‌ک ته‌نها به‌ قازانجی یه‌کێتی یان گۆڕان ده‌زانین، به‌ڵکو به‌قازانجی هه‌موو ئه‌و لایه‌نانه‌ی ده‌زانین که‌ پێیان باشه‌ هه‌رێمێکی بێ گرفت هه‌بێت و سه‌روه‌ری یاسا زۆرتر به‌سه‌ریدا زاڵ بێت، لایه‌نه‌کانیش بتوانن باشتر له‌گه‌ڵ یه‌کتریدا هاوکاری یه‌کتر بکه‌ن، بۆچونیشمان ئه‌وه‌یه‌ کاتێک که‌ دوو هێز لاسه‌نگی له‌نێوانیاندا دروستده‌بێت دۆستایه‌تی له‌نێوانیاندا دروستنابێت و به‌ره‌و کێشه‌ ده‌ڕوات، چونکه‌ دۆستایه‌تی راسته‌قینه‌ له‌نێوان دوو هێزی وه‌ک یه‌ک دێته‌ ئاراوه‌، ئاشتی له‌نێوان لایه‌نێکی لاواز و لایه‌نێکی به‌هێزدا دوستنابێت، چونکه‌ لایه‌نه‌ به‌هێزه‌که‌ هه‌ژمونی خۆی به‌سه‌ر لایه‌نه‌ لاوازه‌که‌دا ده‌سه‌پێنێت، ئێمه‌ ئێستا ده‌مانه‌وێت هه‌ژموون بگه‌ڕێنینه‌وه‌ بۆ هه‌ردوولا، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ مایه‌ی سه‌قامگیریی بۆ هه‌رێمی کوردستان.

رۆژنیوز: باسی سه‌قامگیریت کرد، به‌ڵام له‌ئێستادا په‌رله‌مانی هه‌رێمی کوردستان په‌کی خراوه‌، سه‌رۆکی هه‌رێم به‌پێی یاسا ماوه‌که‌ی به‌سه‌رچووه‌، هه‌رێمی کوردستان به‌ده‌ست ده‌یان کێشه‌ و قه‌یرانه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت، ئه‌م رێککه‌وتنه‌ به‌ چ میکانیزمێک ده‌توانێت به‌جارێک ئه‌م هه‌موو گرفتانه‌ چاره‌بکات و ئه‌و لاسه‌نگییه‌ باڵانس بکاته‌وه‌؟

ریککه‌وتننامه‌ی سیاسی دابه‌شکردنی ده‌سه‌ڵاتی تیا نییه‌

- رێککه‌وتننامه‌که‌ خۆی نه‌خشه‌ڕێگای تێدایه‌، رێککه‌وتنێکه‌ ئه‌جێندای کاره‌، پێموابێت ئه‌مه‌ تاکه‌ رێککه‌وتنێکه‌ که‌ دابه‌شکردنی ده‌سه‌ڵاتی تیا نییه‌، یانی له‌ساڵی 88ه‌وه‌ کاتێک که‌ رێککه‌وتننامه‌ی به‌ره‌ی کودستانی هاتۆته‌ ئاراوه‌ ئه‌ویش به‌جۆرێک بووه‌ دابه‌شکردنی ده‌سه‌ڵاتی تیابووه‌ به‌سه‌ر لایه‌نه‌کاندا، هه‌موو رێککه‌وتنه‌کانی تر به‌ رێککه‌وتننامه‌ی ستراتیژیشه‌وه‌ جۆرێک له‌ دابه‌شکردنی ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر لایه‌نه‌کاندا تیابوو، ئه‌مه‌ تاکه‌ رێککه‌وتنه‌ که‌ هیچ ده‌سه‌ڵاتێکی به‌سه‌ر یه‌کێتی و گۆڕاندا دابه‌شنه‌کردووه‌ و هیچ ئیمتیازێکی به‌سه‌ر هیچیاندا دابه‌ش نه‌کردووه‌، له‌رێککه‌وتننامه‌که‌ له‌ 25 مادده‌ ئه‌گه‌ر سه‌یری 23 مادده‌ بکه‌یت، 23 مادده‌ی ته‌رخانکراوه‌ بۆ ده‌ربازکردنی هه‌رێم له‌ قه‌یرانه‌کان و شێوه‌ی کاراکردنه‌وه‌ی په‌رله‌مان و بۆ شێوه‌ی به‌گه‌ڕخستنه‌وه‌ی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان، بۆ شێوه‌ی دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ر بۆ ئه‌و قه‌یرانه‌ سیاسییانه‌ی که‌ ئێستا له‌ هه‌رێمی کوردستاندا هه‌ن، چاره‌سه‌ر بۆ ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ی که‌ کۆده‌نگییان له‌سه‌ر نییه‌، پێموایه‌ ئێمه‌ و گۆڕان بۆچونمان له‌هه‌موو لایه‌نه‌کانی تر رونتره‌ بۆ شێوه‌ی ده‌ربازبوون له‌ قه‌یرانه‌کان.

رۆژنیوز: ئه‌و رێککه‌وتنه‌ ده‌توانێت کێشه‌ی سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێم یه‌کلایی بکاته‌وه‌؟

به‌یه‌ک پاکێج و به‌ سازان ده‌توانین بگه‌ین به‌ چاره‌سه‌ر

- : پێموایه‌ ئه‌گه‌ر دانیشین و به‌یه‌ک پاکێج باس له‌ مه‌سه‌له‌کان بکه‌ین، ده‌توانین بگه‌ین به‌ رێککه‌وتن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر لایه‌نێک هه‌بێت ته‌نیا بیه‌وێت کێشه‌ی سه‌رۆکایه‌تی چاره‌سه‌ر بکات و کێشه‌ی په‌رله‌مان و کێشه‌ی نه‌بوونی هاوسه‌نگی و کێشه‌کانی تری هه‌رێم به‌هه‌ڵپه‌سێردراوی بهێڵێته‌وه‌ و چاره‌سه‌ریی نه‌کات، به‌دڵنیاییه‌وه‌ ناگه‌ن به‌هیچ چاره‌سه‌رێک.

به‌یه‌ک پاکێج و به‌ سازان ده‌توانین بگه‌ین به‌ چاره‌سه‌ر.

رۆژنیوز: ده‌وترێ پارتی له‌گه‌ڵ لیژنه‌ هاوبه‌شه‌که‌ی یه‌کێتی و گۆڕان کۆنابێته‌وه‌ و وتویه‌تی که‌ به‌جیا له‌گه‌ڵ هه‌ر لایه‌نێکدا کۆده‌بێته‌وه‌، بۆ ئه‌مه‌ بڕیارتان چییه‌؟

لیژنه‌یه‌کی شه‌ش که‌سی بۆ سه‌ردانی لایه‌نه‌کان پێکدێت

- لیژنه‌که‌ تائێستا پێکنه‌هاتووه‌، ئێمه‌ له‌دوایین کۆبوونه‌وه‌ که‌ کردمان کۆبوونه‌وه‌ی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی لیژنه‌که‌ی پێشوبوو که‌ پێشتر پێکمان هێنابوو، که‌ بریتی بوو له‌ لیژنه‌ی ئاماده‌کردنی پرۆژه‌ی رێککه‌وتنه‌که‌، رێککه‌وتنه‌که‌ ئاماده‌کرا و واژۆکرا ئێستا باس له‌ جێبه‌جێ کردنی ده‌که‌ین، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌رکی ئه‌م لیژنه‌یه‌ کۆتایی هات و ئێستا پێویستمان به‌ لیژنه‌یه‌کی تره‌، ئه‌م لیژنه‌یه‌ ئه‌رکه‌که‌ی برتییه‌ له‌ جێبه‌جێکردنی مادده‌کانی رێککه‌وتننامه‌که‌، ده‌کرێ به‌شێک له‌ ئه‌ندامانی لیژنه‌ی پێشوو بێنه‌ ناو ئه‌و لیژنه‌یه‌وه‌، ده‌شکرێت ئه‌ندامی تر بێته‌ ناو لیژنه‌ تازه‌که‌، به‌ڵام لیژنه‌که‌ تا ئێستا پێکنه‌هێنراوه‌، ئه‌م لیژنه‌یه‌ له‌ شه‌ش ئه‌ندام پێکدێت، سێ ئه‌ندامی یه‌کێتی و سێ ئه‌ندامی گۆڕان، پاش ئه‌وه‌ی که‌ پێکهات یه‌کێک له‌ ئه‌رکه‌کانی سه‌ردانی لایه‌نه‌کانه‌ بۆئه‌وه‌ی له‌نزیکه‌وه‌ ناوه‌ڕۆکی رێککه‌وتنه‌که‌یان بۆ روون بکاته‌وه‌، سه‌ردانی هه‌موو لایه‌نه‌کان ده‌کرێت و ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م سه‌ردانانه‌ بکه‌وێته‌ پێش پێکهێنانی لیژنه‌که‌ش ئاساییه‌ و هیچ کێشه‌یه‌ک نییه‌، ئه‌گه‌ر پارتی دیموکراتی کوردستان ئاماده‌یی تیابێت لیژنه‌یه‌کی هاوبه‌شی یه‌کێتی و گۆڕان سه‌ردانی بکه‌ن و باس له‌م رێککه‌وتنه‌ و باس له‌ هه‌ر مه‌سه‌له‌یه‌کی تر بکه‌ن له‌وێ ئێمه‌ زۆرمان پێباشه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌گه‌ریش ئه‌وان ئاماده‌ییان تیا نه‌بێت له‌گه‌ڵ گۆڕان دابنیشن ئێمه‌ ده‌توانین وه‌کو شاندی یه‌کێتی له‌گه‌ڵ ئه‌وان دانیشین.

رۆژنیوز: پاش واژۆکردن و راگه‌یاندنی رێککه‌وتننامه‌که‌ به‌فه‌رمی پارتی دیموکراتی کوردستان هه‌ڵوێستی خۆی به‌یه‌کێتی راگه‌یاندووه‌؟

پارتی زیاد له‌ پێویست نیگه‌رانه‌

- ئه‌وان به‌فه‌رمی هیچیان پێ رانه‌گه‌یاندوین، به‌ڵام به‌یاننامه‌یه‌کی فه‌رمییان به‌ناوی کۆبوونه‌وه‌ی مه‌کته‌بی سیاسییه‌وه‌ بڵاوکردۆته‌وه‌ بۆچوونه‌کانی خۆیانی تیادا خراوه‌ته‌ روو، به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌وان ئازادن و هیچ ره‌خنه‌یه‌ک له‌سه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ ئه‌وان به‌به‌یاننامه‌یه‌کی ئاشکرا بۆچونی خۆیان راگه‌یاندووه‌، وه‌ک چۆن زۆر لایه‌ن هه‌بووه‌ پشتگیری لێکردوین و به‌یاننامه‌یان ده‌رکردووه‌ و هه‌ڵوێتسی خۆیان ده‌ربڕیووه‌ به‌ ئه‌رێنی، هه‌ر لایه‌نێکی تریش له‌وانه‌ پارتی دیموکراتی کوردستان ده‌توانێت بۆچوونی خۆی ده‌رببڕێت و ده‌ریشیبڕیووه‌، ئێمه‌ رێزمان هه‌یه‌ بۆ بۆچوونه‌کانی و ئێستاش پێمانوایه‌ ده‌رفه‌تێک هه‌یه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ چاره‌سه‌ر، به‌دڵنیاییه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ش ده‌که‌ین له‌گه‌ڵ نیگه‌رانییه‌کانی پارتی له‌مباره‌یه‌وه‌، به‌ڵام پێمانوایه‌ پارتی زیاد له‌ پێویست نیگه‌رانه‌، زێده‌ڕۆیی ده‌کات له‌ دڕدۆنگی سه‌باره‌ت به‌م مه‌سه‌له‌یه‌، چونکه‌ ئێمه‌ هاوپه‌یمانییه‌کمان دژی پارتی دروستنه‌کردووه‌، ده‌مه‌وێت باس له‌وه‌ بکه‌م له‌هه‌ندێک له‌ کۆبوونه‌وه‌کانی پێشوی مه‌کته‌بی سیاسی یه‌کێتی و پارتی که‌ هاتبووه‌ سه‌ر مه‌سه‌له‌ی کێشه‌کانی نێوان ئێمه‌و گۆڕان، یاخود کێشه‌کانی نێوان گۆڕان و پارتی ته‌نانه‌ت خۆشیان باسیانکردووه‌ ئه‌گه‌ر ده‌تانه‌وێت رێککه‌ون و ئه‌گه‌ر ده‌توانن یه‌کیش بگرنه‌وه‌ ئێمه‌ کێشه‌مان نییه‌.

رۆژنیوز: له‌ناو رێککه‌وتننامه‌که‌دا هه‌ندێک شتی گرنگ هه‌ن که‌ هه‌ست ده‌کرێت په‌راوێزخراون، بۆ نموونه‌ مه‌سه‌له‌ی کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی و پارچه‌کانی تری کوردستان، له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ هه‌ست ده‌که‌یت رێککه‌وتنێکی نێرانه‌یه‌ و بوون و رۆڵی ژن و راگرتنی باڵانسی جێنده‌ری که‌ هه‌ست ده‌کرێت ئه‌م دو لایه‌نه‌ وه‌ک خۆیان نه‌نرخێنراون؟

ژنێک بیری خستینه‌وه‌ که‌ جگه‌ له‌ پیاو ژنیشی تیایه‌

- ئێمه‌ له‌ دوایین کۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی سه‌رکردایه‌تی له‌وێ ئه‌م ره‌خنه‌یه‌ ئاڕاسته‌ی ئێمه‌کرا، خاتوو نه‌رمین عوسمان خۆی ره‌خنه‌ی له‌ ئێمه‌ گرت و وتی رێککه‌وتنه‌ رێککه‌وتنێکی باوک سالارانه‌یه،‌ چونکه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ک ناوی ژنی تیا نه‌هێنرابوو، ئێمه‌ ره‌خنه‌که‌مان قبوڵکرد و به‌ په‌سه‌ندیشمان زانی، ئێمه‌ که‌ له‌وێ بوونی وه‌کو پیاو بیرمان کرده‌وه‌ به‌ڵام دواتر ژنێک بیری خستینه‌وه،‌ که‌ جگه‌ له‌ پیاو ژنیشی تیایه‌، بۆیه‌ دوای ئه‌وه‌ که‌ له‌گه‌ڵ براده‌رانی گۆڕان کۆبوونه‌وه‌مان کرد ئه‌مه‌ یه‌کێک بوو له‌و خاڵانه‌ی که‌ له‌وێ زیادمان کرد، به‌ڵام چونکه‌ ئه‌م رێککه‌وتنه‌ له‌ بنچینه‌دا رێککه‌وتنێکی سیاسییه‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ پێمان کراوه‌ که‌ ناوی بهێنرێت، ناوی گه‌نجان و ژنان هاتووه‌، پرۆسه‌ی سیاسی وابه‌سته‌ی ژن و پیا و مناڵ و گه‌نجان و پیره‌کانی هه‌رێمی کوردستانه‌.

رۆژنیوز: ئه‌ی ده‌رباره‌ی پارچه‌کانی تری کوردستان و به‌ستنی کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی چی؟

تا کێشه‌ی نێوان لایه‌نه‌کان کۆتایی پێنه‌هێنرێت کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی نابه‌سترێت

- ئێمه‌ باسی کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌ییمان نه‌کرد، چونکه‌ بۆ ئه‌مه‌ هه‌وڵێکی زۆر درا له‌مه‌وبه‌ر و سه‌رکه‌وتوش نه‌بوو، ئه‌و کێشانه‌ی ئه‌وکاته‌ هه‌بوو ئێستاش هه‌رماوه‌، بۆچوونی من ئه‌وه‌یه‌ که‌ ره‌نگه‌ کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی له‌م هه‌لومه‌رجه‌ی ئێستادا که‌ لایه‌نه‌کان له‌گه‌ڵ یه‌کتردا ناکۆکن نه‌به‌سترێت، تا کێشه‌ی نێوان لایه‌نه‌کان کۆتایی پێنه‌هێنرێت کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی نابه‌سترێت، چونکه‌ ئه‌و کۆنگره‌یه‌ ده‌بێت کۆنگره‌ی لایه‌نه‌ ته‌باکان بێت، ئه‌گینا ئه‌گه‌ر به‌ کێشه‌وه‌ بچنه‌ ناو کۆنگره‌وه‌ ئه‌وکاته‌ کێشه‌کان له‌ناو کۆنگره‌که‌دا ره‌نگدانه‌وه‌ی ده‌بێت و سه‌رکه‌وتوش نابێت، بۆ مه‌سه‌له‌ی کوردستان و پارچه‌کانی تریش ئێمه‌ هه‌رئه‌وه‌نده‌مان پێکراوه‌، من پێموایه‌ خه‌باتی کورد له‌هه‌رێمی کوردستان له‌ (کوردستانی باشور) به‌ئامانجێکی دیاریکراو گه‌یشتووه‌، به‌ڵام نه‌ کوردی باکور و نه‌ رۆژئاوا و نه‌ رۆژهه‌ڵات هێشتا خه‌باتیان به‌ ئامانجێکی دیاریکراو نه‌گه‌یشتووه‌، به‌ڵام ئێمه‌ وه‌ک له‌ رێککه‌وتننامه‌که‌دا باسمانکردووه‌ پشتگیریی ئه‌وان ده‌که‌ین، بۆ گه‌یشتن به‌و ئامانجانه‌ی که‌ خۆیان ده‌یانه‌وێت و بۆ رێکخستنی په‌یوه‌ندییه‌کانیان له‌گه‌ڵ ناوه‌نده‌کانی ئه‌و وڵاتانه‌.

رۆژنیوز: پاش واژۆکردن و راگه‌یاندنی رێککه‌وتنه‌که‌تان، هه‌نگاوی داهاتووتان چییه‌؟

- ئێمه‌ لیژنه‌ی دانوستانکار پێکناهێنین، ئه‌و لیژنه‌یه‌ که‌ ده‌چێت سه‌ردانی لایه‌نه‌کان ده‌کات ده‌که‌ین لیژنه‌یه‌که‌ به‌پێی ئسوڵی حزبایه‌تی ئه‌رکه‌کانی خۆی جێبه‌جێ ده‌کات، بۆ نموونه‌ هه‌رکاتێک کۆنگره‌مان به‌ستبێت پاش کرنگره‌ سه‌ردانی لایه‌نه‌کانمان کردووه‌ باسی بڕیاره‌کانی کۆنگره‌ و سه‌رکردایه‌تی تازه‌مان کردووه‌، لایه‌نه‌کانی تریش هه‌روایانکردووه‌، ئێمه‌ ئه‌مجاره‌ش هه‌ر واده‌که‌ین، دوو لایه‌نی سه‌ره‌کی پرۆسه‌ی سیاسی رێککه‌وتنیان کردووه‌ و رێککه‌وتنه‌که‌یان بڵاوکردۆته‌وه‌ و رایانگه‌یاندووه‌ن هه‌موو که‌سێکیش ده‌توانێت بیخوێنێته‌وه‌، به‌ڵام وه‌کو ئسوڵ ده‌بێت سه‌ردانیان بکه‌ین و ئاگاداریان بکه‌ینه‌وه‌، ره‌نگه‌ هه‌ندێک ورده‌کاری هه‌بێت بۆیان باس بکه‌ین، ره‌نگه‌ هه‌ندێک لایه‌نیش هه‌بێت باسی ئه‌وه‌ بکه‌ن ئه‌م رێککه‌وتنه‌ کراوه‌یه‌ و هه‌رکاتێک ئه‌گه‌ر ئه‌وان بڕیاریاندا و پێیان باش بوو ئێمه‌ ئاماده‌ین و پێشمان خۆشه‌ ئه‌وانیش ئه‌ندام بن هه‌م له‌ هاوپه‌یمانی فراکسیۆنه‌کان، ئه‌گه‌ر ئه‌ندامیان هه‌بوو له‌ناو په‌رله‌مان، یاخود له‌ناو خودی رێککه‌وتنه‌که‌.

ش.ف