لەتیف فاتیح: دەسەڵاتدارانی کورد پێیان خۆش نییە تورکیا لە عێراق دەربکرێت

لەتیف فاتیح فەرەج پێیوایە بڕیاری پەرلەمانی عێراق بۆ دەرکردنی هێزە بیانییەکان تەنها پەرچەکرداری شیعەکانە بەرامبەر کوژرانی قاسم سولەیمانی و ئەبومەهدی موهەندیس، ئاماژە بەوەش دەکات کە لە عێراقدا دیدی هاوبەش بۆ دەرکردنی هێزە بیانییەکان نییە و دەڵێت، ئەگەر خەڵکی کوردستان لەگەڵ دەرکردنی هێزەکانی تورکیا بن، ئەوا دەسەڵاتدارانی کوردستان پێیان خۆش نییە دەربکرێن، دەشڵێت: عێراق ناتوانێت ببێتەوە دەوڵەتێکی دامەزراو، تا سیستمەکە نەبێتە سیستمێکی دیموکراسیی.


لەتیف فاتیح فەرەج، نووسەر و چاودێری سیاسیی لەم چاوپێکەوتنەدا لەگەڵ ڕۆژنیوز، وەڵامی چەند پرسیارێک دەداتەوە لەبارەی بڕیاری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ دەرکردنی هێزە بیانییەکان و کاریگەریی دەستێوەردانە دەرەکییەکان لە پرۆسەی سیاسیی عێراقدا.

دەقی چاوپێکەوتنەکە:

- عێراق دەتوانێت بڕیاری دەرکردنی هێزە بیانییەکان لە واقعدا جێبەجێ بکات؟

"بڕیارەکەی پەرلەمان تەنها کاردانەوەی هێزە شیعییەکان بوو"

لەتیف فاتیح فەرەج: زۆر زەحمەتە لەدۆخی وەهادا باس لە کشانەوەی هێزە بیانییەکان و کردنە دەرەوەی هێزی ئەمریکی بکەیت، چونکە ئەمەی ئێستا شیعیەکان کردوویانە تاکلایەنە و ئەمریکییەکانیش قبوڵی ناکەن، ساڵی ٢٠٠٨یش یاسای کردنە دەرەوەی هێزە بیانییەکان لە عێراق دەرکرا، کە ئەوکات نوری مالیکی سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتی عێراق بە ڕێککەوتن لەگەڵ ئەمریکییەکان ئەم بڕیارەیان دەرکردبوو، بۆ ئەوەی عێراق سەروەریی خۆی وەربگرێت، بەڵام ئەم بڕیارەی لە ماوەی پێشوودا دەرکرا، تەنها کاردانەوەی هێزە شیعەکانە بەرامبەر کوژرانی قاسم سولەیمانی و ئەبومەهدی موهەندیس، ناتوانین ناوی بڕیاری پەرلەمانی لێبنێین، چونکە ئەگەر بڕیاری پەرلەمان بوایە دەبوو هەموو هێزەکان بە کورد و سوننەشەوە دەنگیان پێبدایە.

- کردنە دەرەوەی هێزە بیانییەکان تاچەند لەگەڵ خواستی شەقامی عێراقیشدا یەکدەگرێتەوە؟

"پێکهاتەکانی عێراق دیدیان جیاوازە بۆ دەرکردنی هێزە بیانییەکان"

لەتیف فاتیح فەرەج: کە باسی شەقامی عێراقی دەکرێت باسی کورد، شیعە و سوننە و پێکهاتەکانی دیکە دەکرێت، پێکهاتەکانی عێراق دیدیان جیاوازە بۆ دەرکردنی هێزە بیانییەکان، ئەگەر شیعە پێی خۆشبێت ئەمریکا لە عێراق دەربکات، سوننە و کورد بەشێوەیەکی دیکە تەماشای ئەو پرسە دەکەن، دیدی هاوبەش نییە، ئەگەر کورد پێی خۆشبێت هێزی تورکیی لەسەر خاکی باشوری کوردستان دەربکرێت، دەسەڵاتدارانی کورد و تەنانەت ڕەنگە خەڵکی دیکەش هەبن پێیان خۆش نەبێت دەربکرێن، چونکە بەرژەوەندیی ژێربەژێریان بەیەکەوە هەیە، خۆی لە بنەڕەتدا دەبێت عێراق لەسەر پێی خۆی بووەستێت و دەوڵەتێکی خاوەن بڕیاری سەربەخۆی بێت و توانای پاراستنی سنوورەکانی هەبێت، وە بتوانێت مافەکانی پێکهاتەکان دابینبکات، بەڵام عێراق ئێستا ئەو دەوڵەتە نییە کە توانای ئەم شتانەی هەبێت، بەڵکو دەوڵەتێکە کە پڕە لە کێشە و ململانێ.

- بۆچی ئەگەر خواستی شەقامیش هەبێت دەسەڵاتداران ڕێگا بە کردنەدەرەوەی هێزە بیانییەکان نادەن؟

"هەندێک لە هێزە ناوخۆییەکانی عێراقی ڕێگا بە چوونەدەرەوەی هێزە بیانییەکان نادەن"

لەتیف فاتیح فەرەج: لەبەر پاراستنی بەرژەوەندیی و ڕێککەوتنی ژێربەژێر و بابەتی نەوت، من خۆم جارێک لە باڵیۆزی پێشووی ئەمریکام پرسی لە عێراق، باسی ڕۆژئاوای کوردستانمان دەکرد وتم ئێوە زۆرجار بەرژەوەندیی دەگۆڕنەوە بە دۆستایەتیی، وتی ئەوە ستراتیژیی ئێمەیە بەرژەوەندییەکانمان لەپێش هەموو شتێکەوەیە، جا بۆیە بەشێک لە هێزە ناوخۆییەکانی عێراقیش پەیوەندیی و بەرژەوەندیی ڕاستەوخۆیان لەگەڵ هێزە بیانییەکان هەیە و ڕێگا بە چوونەدەرەوەیان نادەن.

- پێتوانییە ئەم دابەشبوونانەش دەرەنجامی سیاسەتی هێزە بیانییەکانن لە عێراق، بەتایبەت کە ئێستا عێراق هێزی چەندین وڵاتی تێدایە؟

"ئەمریکا و وڵاتانی ڕۆژئاوا ڕێگانادەن حکومەتی خەڵک لەم ناوچەیەدا دروستببێت"

لەتیف فاتیح فەرەج: ئەمریکا و وڵاتانی ڕۆژئاواش بەگشتیی ڕێگانادەن حکومەتی خەڵک لەم ناوچەیەدا دروستببێت، حکومەتی خەڵک مەبەستمان لەو نموونەیە کە لە ڕۆژئاوای کوردستان دروستبوو، کە هەموو وڵاتان دژی وەستانەوە، حکومەتی خەڵک دەتوانێت پێکەوەژیان و دیموکراسیی قووڵبکاتەوە، بۆیە ڕێگا بە دروستبوونی نادەن، کە ڕێگرییش دەکەن لە دروستبوونی وەها حکومەتێک، سەرەنجام دەبێتە ناوەندی تەراتێن و دەستوەردان، ئێران دەیەوێت لە پەرلەمانی عێراقدا خەڵکی سەربەخۆی هەبێت، کە داکۆکی لە بەرژەوەندییەکانی بکات، ئەمریکا و تورکیا بەهەمان شێوە هەوڵی وەها دەدەن.

- بەردەوامیی ئەو دەستێوەردانە دەرەکییانە، چ بەشێوەی ڕاستەوخۆ یاخود ناڕاستەوخۆ، چ کاریگەرییەکی لەسەر ئایندەی سیاسیی عێراق دەبێت؟

"عێراق ناتوانێت ببێتەوە دەوڵەتێکی دامەزراو، تا سیستمەکە نەبێتە سیستمێکی دیموکراسیی"

لەتیف فاتیح فەرەج: پێموایە عێراق ناتوانێت ببێتەوە دەوڵەتێکی دامەزراو، تا سیستمەکە نەبێتە سیستمێکی دیموکراسیی ڕاستەقینە و گەل ڕۆڵی تێدا بگێڕێت، ئەم فیدراڵییەشی کە ئێستا هەیە بکرێتە کۆنفیدراڵیزمێک کە هەرێمی سوننە و هەرێمی شیعە و هەرێمی کوردستانیش بگرێتەوە، ڕەنگە بەمە بتواندرێت عێراق لە هەڵوەشاندنەوە ڕزگار بکرێت.

- دەستێوەردانە دەرەکییەکان تاچەند کاریگەریی لەسەر پرۆسەی دیاریکردنی سەرۆک وەزیرانێکی نوێ بۆ عێراق کردووە؟

"دەتوانرێت بە ٢٤ کاتژمێر سەرۆک وەزیرانێکی نوێ بۆ عێراق هەڵببژێردرێت"

لەتیف فاتیح فەرەج: دەتوانرێت بە ٢٤ کاتژمێر سەرۆک وەزیرانێکی نوێ بۆ عێراق هەڵببژێردرێت، بەڵام ناکۆکیی ناوخۆیی شیعەکان وایکردووە تا ئێستا نەتواندرێت ئەمە بکرێت، ئێران دەیەوێت کەسێک دابنێت، سیستانی دەیەوێت کەسێک دابنێت، موقتەدا سەدر دەیەوێت کەسێک دابنێت، سەرەنجام ئەمانە ناگەنە هیچ ئەنجامێک، ئەمە هەر ئەمڕۆ نەبووە، ساڵی ١٩١٨ کە بەریتانییەکان هاتنە عێراقەوە، کوردەکان لەدژی وەستانەوە، بەڵام شیعەکان پێشوازییان لێکردن، دواتر بڕیاردرا حکومەتێک لە عێراقدا بۆ شیعە دروستبکرێت، بەڵام دوای ماوەیەکی زۆر شیعەکان نەیانتوانی لەسەر کەسێک بۆ سەرۆکی حکومەتەکە ڕێکبکەون، سەرەنجام سوننەکان دەسەڵاتیان گرتە دەست، ئێستاش پێموایە ئەگەر دۆخەکە هەروا بمێنێتەوە، دیسانەوە شیعە لە دەسەڵات دووردەخرێتەوە.

- لە چەند ڕۆژی ڕابردووشدا وەزیری دەرەوەی تورکیا سەردانی بەغدای کرد، باس لەوە دەکرێت یەکێک لە ئامانجەکانی سەردانەکەی بۆ چاوپۆشیکردن بووە لە هێزەکانی تورکیا کە لە عێراقدان لەو بڕیارەی کە ئەنجومەنی نوێنەران دەریکردووە، بۆچوونی ئێوە چییە؟

لەتیف فاتیح فەرەج: ڕێککەوتنێکی زۆر خراپ لەنێوان حکومەتی عێراق و تورکیادا هەیە کە هێزی هەردوو وڵات بە قووڵایی ٣٠ کیلۆمەتر دەتوانن بچنە خاکی یەکترەوە، ئێستا تورکەکان لە ٥٠ کیلۆمەتریش تێپەڕیون، بینیمان تورکیا لە چیای ئەزمەڕ کادیر و هەڤاڵی پەکەکەی شەهیدکرد، تورکیا پرۆژەیەکی هەیە لە سەردەمی تورگوت ئۆزالەوە کە دەڵێن یەک دەدەین سێ وەردەگرین، دەڵێن ئێمە کەرکوک دەدەین بە کوردەکان بەڵام لە بەرامبەردا هەولێر و سلێمانی و دهۆک وەردەگرین، ئەمە پرۆژەیەکی پان-تورکیزمە و هەتا ئێستاش خۆیان بە خاوەنی موسڵ و کەرکوک و باشوری کوردستان بەگشتیی دەزانن، بەشێک لە سەرکردەکانی کوردیش بۆ نەوت و دزی بوون بە هاوبەشی ئەو پرۆژەیەی تورکیا.

س.ح