هاوپەیمانیى: بەهیچ جۆرێک ناکرێت سەروەریى عێراق پێشێل بکرێت

وتەبێژى هاوپەیمانیی دەڵێت، سەبارەت بە داگیرکارییەکانی دەوڵەتی تورک دەڵێت، کە عێراق واڵابووە بۆ دەستوەردانی دەرەکیی و ڕایدەگەیەنێت: دەبێت عێراق خۆی بڕیاری خۆی بدات و بەهیچ جۆرێک ناکرێت و نابێت سەروەریى عێراق پێشێل بکرێت.


د.ڕێبوار کەریم، وتەبێژى هاوپەیمانى بۆ دیموکراسیی و دادپەروەریى، لەم چاوپێکەوتنەى ڕۆژنیوزدا وەڵامى چەندین پرسى گرنگ لەبارەى پڕۆسەى ژماردنەوەى دەنگەکان و چاوەڕوانییان لەو پڕۆسەیەوە و هەڵبژاردنى پەرلەمانى هەرێمى کوردستان و داگیرکاریەکانى تورکیا لە هەرێمى کوردستان دەداتەوە، لەگەڵ چەندین پرسى تایبەتى دیکە.

 

دەقى چاوپێکەوتنەکە

 

-وەک هاوپەیمانیى چاوەڕوانییتان لە ژماردنەوەى دەنگەکان چییە؟

"خۆمان بۆ بەشدارییکردن لەپڕۆسەى ژماردنەوەى دەنگەکان ئامادە کردووە"

ڕێبوار کەریم: ئێمە داواى هەڵوەشاندنەوەى کۆى پڕۆسەى هەڵبژارندنمان کردووە باوەڕمان بە ئەنجامەکەى نییە، لە کەرکوک لەبەر ئەوەى بارودۆخێکى تایبەت هەبوو، وە بارودۆخى کۆمسیۆن تەواو نەبوو، تانەى دیارییکراومان پێشکەش نەکرد بۆیە بەشداریى پڕۆسەى ژماردنەوەى دەنگەکانمان نەکرد، بەڵام لە هەرێمى کورستان بەتایبەت لە شارى سلێمانى بە تەواویى خۆمان ئامادەکردووە بۆ بەشداریى لە پرۆسەى ژماردنەوەى دەنگەکان، چونکە تانەمان لە زۆربەی سندوقەکانى  هەرێم و هەموو سندوقەکانى سلێمانى داوە.

 

-کەواتە بەپێى تانەکانى ئێوە پێویستە هەموو سندوقەکانى پارێزگاى سلێمانى ژماردنەوەى دەستى بۆ بکرێت؟

"چاوەڕوانین هەمووى بژمێردرێتەوە"

ڕێبوار کەریم: کۆمیسیۆنى لە کۆتا بڕیاریدا ڕایگەیاند، کە ئەو سندوقانەى سکاڵاو تانە و ڕاپۆرتى پەیوەندیداریان  لەسەرە ژماردنەوەى دەستیى بۆ دەکرێت، ئێمە تانەمان لە هەموو سندوقەکانى سلێمانى دا، لەناو تانەکاندا بە ڕاشکاوانە نووسیومانە هەموو سندوقەنەکانى پارێزگاى سلێمانى کێشەى گەورەیان هەیە و دەبێت سەرلەنوێ ژماردنەوەى دەستى بۆ بکرێت، لەدواى تانەدان ڕاپۆرتى تایبەتمان پێشکەش بە لیژنەى بەدواداچوونى ڕاستییەکان لە ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق و کۆمیسیۆنى باڵاو دادگا کردووە، نزیکەى ١٨٠-٢٠٠ هەزار لاپەڕە ڕاپۆرتى ساختەکاریەکانمان ناردووە بۆ بەغدا، کە نزیکەى ١٥٠ هەزار لاپەڕەى تایبەت بوو بە پارێزگاى سلێمانى، بۆیە چاوەڕوانین هەمووى بژمێرێتەوە.

 

- باوەڕتان وایە ئەنجامەکان بگۆڕێت؟

"نەگۆڕێت هیچ جۆرە متمانەیەک نامێنێت بە هەڵبژاردن"

ڕێبوار کەریم: ئەگەر نەگۆڕێت هیچ جۆرە متمانەیەک نامێنێت بە هەڵبژاردن.

 

-ئەگەر وەک خۆى بمێنێتەوە هەڵوێستان چى دەبێت؟

"قسەى دیکەمان دەبێت"

ڕێبوار کەریم: ئێستا چاومان لە ژماردنەوەى دەنگەکانە، دواتر لەگەڵ دەرکەوتنى ئەنجامەکاندا قسەى دیکەمان دەبێت، ئێمە ئەوە دەزانین کە سندوقەکان لە دەستێکى پاکدا نەبوون، بەڵام ئێمەش بە تەنیا نین کۆمەڵێک هێزى دیکەمان لەگەڵدایە، بۆیە پێویستە هەڵوێستى هاوبەشمان هەبێت.

 

-کێشەیەکى دیکە لە عێراقدا کێشەى کۆتایى هاتنى خولى سێهەمى ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق-ە، کە ئێستا عێراقى خستووەتە بۆشاییەکى یاساییەوە، پێتان وایە ئەوە چ گرفتێک لە عێراق دروست دەکات؟

"لایەنە ساختەکارەکان دەبێت بەرپرسیارێتى ئەوە هەڵبگرن"

ڕێبوار کەریم: ئەوە شتێکى خراپە کە کەوتووینەتە بۆشایى یاساییەوە، بەڵام ئەو لایەنە دەسەڵاتدارانەى کە ساختەکارییان کردووە لە هەڵبژاردندا پێویستە بەرپرسیارێتى ئەو بۆشاییە یاساییە هەڵبگرن.

 

-پێشتر کە ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراقیش دەستبەکار بوو وڵاتانى دراوسێ دەستێوەردانیان لە عێراق دەکرد، ئێستا کە بۆشایى یاسایى هەیە پێتوانییە دەستێوەردانەکان زیاد ببێت، بەتایبەت لەلایەن تورکیاوە؟

"دەستێوەردانەکان لە عێراقدا بە ڕێککەوتنێکى هەرێمیى دەکرێت"

ڕێبوار کەریم: دەستێوەردانەکان بەردەوام لە عێراقدا هەبووە، بۆشایى یاسایی یەکێکە لە گرفتەکان، کە دەبێتە هۆى زیادبوونى دەستێوەردانەکان، بەڵام هەمووى نییە، چونکە دەستێوەردانەکان لە عێراقدا بە ڕێککەوتنێکى هەرێمیى دەکرێت نەک بە ویستى عێراق، تا ئەم ساتەش عێراق واڵابووە بۆ دەستێوەردانە دەرەکییەکان، بۆیە پێویستە وابکرێت عێراق خۆى بڕیار بدات بەرەوکوێ بڕاوات.

 

-سەرنجتان لەسەر وتەکانى نێچیرڤان بارزانى  چییە، کە پەکەکە تۆمەتبار دەکات بەوەی هۆکارە بۆئەوەی، تورکیا سنورەکانى هەرێمى کوردستان ببەزێنێت؟

"چاوەڕوانین کرانەوەى زیاتر هەبێت سەبارەت بە پرسى کورد"

ڕێبوار کەریم: ئێمە پێمان وایە دەبێت حکومەتى هەرێمى کوردستان و حکومەتى عێراق پێکەوە دانیشن چارەسەر بۆ ئەو بابەتە بدۆزنەوە، چارەسەرێک بێت کە مافە مرۆییەکان تێیدا پارێزراو بێت، هەروەها ئێمە چاوەڕێى ئەوەین لەسەر ئاستى هەرێمایەتى کرانەوەى زیاتر هەبێت سەبارەت بە پرسى کورد، بەتایبەت کە لەتورکیادا هێزى دیکە چووەتە ناو پەرلەمانەوە و بەڵێنى تازەمان گوێ لێبوو لە بانگەشەى هەڵبژاردندا سەبارەت بە پرسى کورد.

 

-واتا هیچ سەرنجێکى تایبەتت نییە لەسەر وتەکانى نێچیرڤان بارزانى؟

"ئەوەى کە من هەمە ئەوەیە کە ئەم حکومەتانە پێویستە بە ئەرکى دەستورى خۆیان هەڵسن"

ڕێبوار کەریم: ئەوەى کە من هەمە ئەوەیە کە ئەم حکومەتانە پێویستە بە ئەرکى دەستوریى خۆیان هەڵسن لە بابەتى ڕێزگرتن لە مافى مرۆڤ، دواتر پێویستە ڕێککەوتنى ئاشتیانە بکەن سەبارەت بە گرفتەکان، چونکە بەهیچ جۆرێک ڕێگەى سەربازیى نابێتە هۆى ڕێگرییکردن لە داواکارییە نەتەوەیى و سیاسییەکان، ئێمە هیوادارین حکومەتى هەرێم و عێراق نفوسە سیاسییەکانیان بۆ چارەسەرى ئاشتیى بەکاربهێنن.

 

-پێتان وایە لەشکرکێشیەکانى تورکیا تەنها بۆ پەکەکە-یە، یان مەرامى سیاسیى دیکەیان هەیە؟

"ڕێککەوتنى سیاسیى هەیە بۆ دابەشکردنى ئەم ناوچانە"

ڕێبوار کەریم: جۆرێک ڕێککەوتنى سیاسیى هەیە بۆ دابەشکردنى ئەم ناوچانە لەنێوان هێزە نێودەوڵەتى و هەرێمیەکاندا، بۆیە دەبێت بەچاوێکى فراوانەوە بڕوانییە بابەتەکە، دەبێت دەوڵەتان لە چوارچێوەى یاسا نێودەوڵەتییەکاندا ڕێز لە سەروەریى خاکى عێراق بگرن، عێراق و حکومەتى هەرێمى کوردستانیش بە ئەرکى خۆیان هەڵسن، چونکە بەهیچ جۆرێک ناکرێت و نابێت سەروەریى عێراق پێشێل بکرێت و گیانى هاوڵاتیانى مەدەنى بکەوێتە مەترسییەوە، پێویستە خوێنى مرۆڤ هێڵى سوربێت.

 

-بەڵام ئێستا تورکیا سەروەرى خاکى عێراقى پێشێل کردووە ئێوە وەک مەترسیى نایبینن؟

ڕێبوار کەریم: بێگومان شتێکى خراپە، کە پێشێلکارى مافەکانى مرۆڤ و سەروەرى خاکى وڵاتان دەبینین، بەزووترین کاتیش دەبێت ئەو کێشەیە چارەسەر بکرێت.

 

-دەنگۆى ئەوە هەیە کە هەڵبژاردنى هەرێمى کوردستان دوابخرێتن ئێوە لەگەڵ دواخستنى هەڵبژاردندان؟

ڕێبوار کەریم: لەگەڵ ئەنجامدانیداین لەکاتى خۆیدا.

 

- لەگەڵ ئەوەدان پۆستى سەرۆکى هەرێم نەمێنێت؟

"ئێمە لەگەڵ سیستمى پەرلەمانییداین"

ڕێبوار کەریم: ئێمە لەگەڵ سیستمى پەرلەمانیی ڕاستەقینەداین، کە هەموو دەسەڵاتەکان تێیدا ڕوون کرابێتەوە، دیارییکردنى سیستمیش لە وڵاتدا دەبێت لە دەستوردا یەکلایی بکرێتەوە، هەرێمى کوردستان گرفتى ئەوەى هەیە کە دەستورى نییە، پێشتر چەندجارێک هەوڵدرا دەستور هەبێت، بەڵام بەهۆى ململانێى حزبییەوە سەرى نەگرت.

 

-چیتان کردووە بۆ ئەوەى لە هەڵبژاردنى داهاتووى هەرێمدا ساختەکارییتان بەرامبەر نەکرێت؟

"بەدەست ئێمە نییە ڕێگرییکردن لێى"

ڕێبوار کەریم: ساختەکاریى بە بەرنامە کراوە، بۆیە بەدەست ئێمە نییە ڕێگرییکردن لێى، دەبێت حکومەتى و کۆمیسیۆن ڕێگرى لەمە بکەن، بۆنمونە ناسنامەى بارى شارشتانى دووبارە و ناسنامە بۆ کوردى پارچەکانى دیکە دروست دەکەن، نزیکەى نیو ملیۆن دەنگدەر هەیە لە لیستى دەنگداندا کە ساختەیە، ئەمە دەبێت چارەسەر بکرێت، لەدواى ئەوەى کۆمیسیۆن بڕیاریدا هەڵبژاردنەکانى هەرێم بە ئەلیکترۆنى نەبێت، دەبێت ڕێگاکانى ساختەکاریى نا ئەلیکترۆنى بگرین، بۆئەوە ئێمە داوامان لە کۆمیسیۆن کردووە تۆمارى دەنگدەران پاک بکاتەوە، داواى ئەوە دەکەین گەرەنتى دەنگدانێکى پاک و پێگەرد بکەن.

 

-ئەو گەرەنتیە هەیە؟

ڕێبوار کەریم: تا ئێستا نەخێر.

 

-گلەییەک لەسەر ئێوە ئەوەیە، کە بۆچى هاوپەیمانییەکى بەهێزتان بۆ هەڵبژاردنى هەرێم پێک نەهێناوە؟

"ئێمە چەندین جار هەوڵمان بۆ ئەوەدا"

ڕێبوار کەریم: ئامانجى ئێمە لە دروستکردنى هاوپەیمانى کۆکردنەوەى بەرە چاکەخوازەکانە، بۆیە لەگەڵ دروستبوونى ئەو بەرەیەداین، بەرەى چاکسازیى ئێستا دروست بووە، بەڵام یەک لیستى دروست نەبوو، ئێمە چەندین جار هەوڵماندا کە یەک لیست بۆ هەڵبژاردن دروست بکەین، پێک نەهات، بەڵام ئەوە کۆتایى دونیا نییە، مادام یەک لیستى نییە ناهێڵێن یەک بەرەییەکە تێک بچێت.

 

ش.ف