خانەقای بیارە شوێنێك بۆ هەمووان

خانەقای بیارە، کە ماوەی١٣٠ ساڵە دامەزراوە جیاواز لەوەی شوێنی خوێندنی زانستە شەرعییەكان و پێگەیاندنی سەدەها كەسایەتیی ناودار و مامۆستای ئاینییە، ماڵێکییشە بۆ هەمووان و لەوێ کەس خاوەن ماڵ نییە.


خانەقای بیارە، دەکەوێتە شارەدێی بیارەی سەر بە پارێزگای هەڵەبجە، لەساڵی ١٨٨٩ی زاینی لەسەر ئەركی حەزرەتی شێخ عومەر زیائەدین، دروستكراوە، لەساڵی١٩٩٢ی زاینیش لەلایەن شێخ عوسمانی سیراجەدین-ەوە نۆژەنكراوەتەوە.

خانەقای بیارە، جگە لەخوێندنی زانستە شەرعییەكان تێیدا، وەك خوێندنگایەکی ئەدەبیی و هونەریی كاریگەریی گرنگی هەبووە بۆ پێگەیاندنی سەدەها كەسایەتی ناودار و مامۆستایی ئاینی ناوچەكانی كوردستان بەتایبەت لەناوچەی هەورامان، لەوانەش، مەلای گەورە، شاعیری گەورەی كورد مەولەوی، هەروەها مامۆستا عەبدولكەریمی مودەڕیس،شاعیری ناوداری كورد سەیدی دووەمی هەورامانی، د.مستەفا زەڵمی و چەندین كەسایەتی دیكە کە لەخانەقای بیارە خوێندویانە.

مەدرەسە و خانەقای بیارە، لەکاتی دامەزراندنیەوە بەردەوامە لەپێگەیاندنی فەقێ بۆ خوێندنو فێربونی زانستە شەرعیەكان، لەئێستاشدا نزیكەی٦٠ فەقێ‌ لەشارەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان، باشوری كوردستان (هەولێر، سلێمانی،دەربەندیخان و گوند و شار و شارۆچكەكانی دیكەوە)ڕوویان لەخانەقاكە كردووە بۆ خوێندنی ئاینیی و بوون بە مامۆستای ئاینیی (مەلا).

خوێندکارەکان یان (فەقێکان) لەخانەقەكەدا چەندین جۆر وانە دەخوێنن لەوانەش وانەی(حونجە بۆ فێربوونی خوێندنەوەی قورئان، سەرف و نەح بۆ تێگەیشتنی قورئان و حەدیس، ئەحمەدی بۆ فێربوونی زمانی عەرەبی) فەقێكانیش بەپێی ئاستی زیرەكیی خۆیان لە سێ ساڵەوە تا حەوت ساڵ دەبن بەمەلا.

وەک فاغر شەقلاوەیی، سەرپەرشتیاری خانەقای بیارە بە ڕۆژنیوزی ڕاگەیاند:"خانەقای بیارە بۆ خزمەتی ئاین و فێربوونی زانستە شەرعییەكان و ڕێبواران و كەسانی كەمدەرامەت دروستكراوە."

ئاماژەی بۆ ئەوەش کرد، "خانەقاكە دروشمێكی هەیە، ئەویش ئەوەیە ئەو خەڵكانەی ڕوو لەخانەقا دەكەن دەتوانن سڵاو بكەن كەسونەتێكی شەرعییە، ئەگەر ڕۆشتن دەتوانن خواحافیزیی لەهیچ كەسێك نەكەن، كەسیش ناڵێت بۆ هاتی؟ بۆچی سوپاسی كەسی خانەقاکەت نەكرد لەكاتی ڕۆشتنەكەتدا" واتا شوێنێکە بۆ هەمووان.

جگە لە خوێندن لە خانەقەكەدا ڕۆژانە خواردنی جیاواز وەک(بریانی، شلەو برنج، یاپراخ، مریشك و گۆشت) بۆ میوانان و خەڵكانی کەمدەرامەت و فەقێكان دروست دەكرێت، لەوبارەیەوە سەرپەرشتیاری خانەقاکە باسی لەوەكرد، کە یەكێك لەجوانییەكانی خانەقا بریتییە لەپێدانی خۆراك میوان و بەخەڵكانی كەمدەرامەت، كە ڕوو لەناوچەكە دەكەن، "خۆم ماوەی٢٦ ساڵە لەخانەقای بیارەم، بەردەوام بێجگە لە خواردنی فەقێکان، خواردن ٢٠٠ کەسی دیکە هەبووە و بەردەوامیش دەبێت، تەنها لەحاڵەتێكدا نەبێت هەندێك باری نائاسایی ڕووی لەناوچەكە كردبێت خواردن لەوكاتەدا نەبوببێت ئەگەرنا خواردن بەردەوام بێ‌ بەرامبەرهەبووە".

فاخر شەقڵاوەیی، ڕوونیکردەوە،"ئامادەکردنی خواردن بەشێکی بە پارەی داهاتی دووكان و چەندین باخی خانەقاکەیە، کە لە ڕابردوو کڕدراون و دراون بەكرێ‌، بەڵام ئەو داهاتەی خانەقاکە بەشی١٠ڕۆژێک دەکات و ئەوەی دیکەشی زیاترلە لایەن كەسانی خێرخوازەوە دابین دەکرێن،خواردنەكانیش بەیانیان، نیوەڕەوان و ئێواران بەگوێرەی پێویست خزمەتی میوانانی پێدەكەین، كە لەڕێگەی كەسانی تایبەتەوە دروست دەكرێت."

لە سەر شێوازی ژیان و خوێندنیان، ئاوات كەمال، کە لەشارۆچكەی سەیدسادقەوەڕووی لەخانەقاكە كردووە بۆ خوێندنی فەقێیی، بەمشێوەیە قسەی بۆڕۆژنیوز كرد"هۆڵی تایبەتمان هەیە بۆ خوێندنی وانەكانمان لە خانەقاكەدا كەبۆ ماوەی٧ ساڵ وانە دەخوێنرێت بۆ فێربوونی زانستە شەرعییەكان و بوون بەمەلا".

وتیشی:"زۆربەی فەقێکان لە ناو خانەقاکەدا دەمێننەوە و ڕۆژانەش لەدوای بانگی بەیانییەوە لەلایەن مامۆستایانی شارەزاوە وانەكانمان پێدەخوێندرێت تابانگی نیوەڕۆ، دواتریش دەست بەوانە خوێندن دەکەین تادوای نوێژی عیشا، پاشان فەقێكان تاكاتژمێر١١ی شەو بەشداری چالاکییەکانی خوێندن دەکەن".

ک.س