پیلانە نەگریسەکەى ناو جانتاکەى ئەردۆغان بۆ عێراق و هەرێم چییە؟

ناوەندی هەواڵەکان

دوای ١٢ ساڵ بڕیارە سبەینێ ئەردۆغان سەرۆکی دەوڵەتى داگیرکەری تورک بە کۆمەڵێک مەلەفەوە سەردانى عێراق و هەرێمی کوردستان بکات، بەڵام لە بنەڕەتدا سەردانەکە یەک ئامانج و یەک پیلانە، ئەویش درێژەدانە بە هێرشی داگیرکاریی و کردەوە تیرۆرییەکانى سوپا و دەزگا هەواڵگیرییەکەى لەناو عێراق و هەرێمی کوردستاندا.

بەر لەو سەردانە و لە دوو مانگی ڕابردوودا بەرپرسانى عێراق و تورکیا ڕەشنووسی چەندین ڕێککەوتن و لێکتێگەیشتنیان ئامادە کردووە، بۆ ئەوەى لەو سەردانەى ئەردۆغان واژۆی لەسەر بکەن، لێکتێگەیشتنەکانیش لە بواری سیاسی و سەربازی و ئابو,ریی و بازرگانیدا خۆی دەبینێتەوە.

ئەگەرچی سەردانى ئەردۆغان لەژێر ناونیشانى پەیوەندی عێراق و تورکیا ناوی دەهێنرێت، بەڵام لە بنەمادا ئەو سەردانە پەیوەندی بە پرسی سەربازییەوە هەیە و ئەردۆغان دەیەوێت عێراق و هەرێم لەدوو بواردا بە بەرژەوەندییەکانى خۆیەوە ببەستێتەوە.

ئەردۆغان دەیەوێت حکومەتى عێراق و هەرێمی کوردستان لەشەڕی دژ بە گەریلاکانى ئازادیی کوردستان تێوە بگلێنێت و شەڕەکە بەوان بکات، هاوکات مۆڵەت و دەرفەتى داگیرکردن و جێگیرکردنى زۆرترین بنکەو بارەگای سەربازی لە عێراق درووست بکات.

قاسم ئەعرەجی سەرۆکی ئاسایشى نیشتیمانى عێراق هەفتەى ڕابردوو لە دیداری سلێمانی لە زانکۆی ئەمریکی ڕایگەیاند: عێراق بەڵێن و بریاری بە تورکیا نەداوە لە هیچ ئۆپەراسیۆنێکدا هاوبەشی بکات، بەڵکو تەنیا بەیەکەوە لە بواری ئەمنیدا بەپێی بەرژەوەندی هاوبەش هەماهەنگی دەکەن.

تا ئێستا بەرپرسانى عێراق ئەوەیان ڕانەگەیاندووە کە بەشداریی ئۆپەراسیۆنی دەوڵەتى تورک لەسەر خاکی هەرێم بکەن، بۆیە لەسەردانەکەى سبەینێ ئەردۆغان ڕای فەرمی عێراق لەو بارەیەوە ئاشکرا دەبێت، ئەگەر عێراق پێی بکەوێتە تەڵەکەى ئەردۆغانەوە، ئەوا دۆخی عێراق ئاڵۆزتر دەبێت و مەترسی گەورەتر لەسەر کورد درووست دەبێت.

ئامانجێکی تری ئەردۆغان لەو سەردانە ئەوەیە هەرێمی کوردستان، بەواتایەکى دیکە حکومەتی هەرێم و پەدەکە لەو شەڕەدا تێوە بگلێنێت و بەشداریی وەها ئۆپەراسیۆنێک دژی گەریلاکانی ئازادیی بکەن، ئەگەرچی پەدەکە چەندین ساڵە پێی خلیسکاوەتە ناو تەڵەکەى دەوڵەتى تورکەوە، بەڵام ئەمجارە جیاوازترەو ئەردۆغان دەیەوێت شەڕەکە بە هەرێم و بەغدا بکات.

ئەگەرچی ناونیشانى هێرشەکانى تورکیا شەڕ دژی پەکەکەیە، بەڵام لە بنەڕەتدا و لە پیلانەکانى لەمێژینەى دەوڵەتى تورک داگیرکردنى خاکی کوردستان و لەناوبردنى گەلی کوردە بەپێی نەخشەى “میساقی میللی”.

دەوڵەتى تورک پاساوێکی نا ڕەوای دۆزیوەتەوە بۆ ئەو داگیرکاریی و نەخشەیە، ئەویش “ناوچەی ئارام”ە کە بەوتەى ئەردۆغان دەیانەوێت لەسەر سنوور هیچ هێزێکی کوردی نەبێت، بەڵام لە ڕاستیدا دەوڵەتى تورک نایەوێت نە لەسەر سنوور و لەناو تەواوی کوردستان شتێک هەبێت ناوی کورد و پەکەکە و شەڕڤان و پێشمەرگە بێت.

لە ماوەى یەک مانگی ڕابردوو تائێستا کە پلانى سەردانی ئەردۆغان بۆ عێراق ئاشکرا بووە، دەوڵەتى تورک هێرشەکانى بۆسەر هەرێمی کوردستان دوو ئەوەندە زیادی کردووە و ڕۆژی وا هەیە ١٠ بۆ ١٥ جار هێرش دەکاتە سەر خاکی هەرێم.

لەکاتێکدا وەک نەریتێکی سیاسی و دراوسێیەتی و ڕێزگرتن لەسەروەری عێراق، دەبوایە ماوەیەک پێش سەردانەکە و تا گەڕانەوەى بۆ وڵاتەکەى، دەوڵەتى تورک هێرشی نەکردایەتە سەر عێراق، بەڵام ئەردۆغان مەبەستێتی بە عێراق بڵێت کە هیچ ڕێزێک بۆ سەروەری خاکەکەی دانانێت و وەک بەشێک لە خاکی خۆی مامەڵەى لەگەڵ دەکات.

یەکێکی دیکە لە مەلەفەکانى ناو جانتاکەى ئەردۆغان بۆ عێراق، پرسی بازرگانی و ئابوورییە، ئەردۆغان دەیەوێت عێراق بکاتە بازاڕێکی سەرەکی و هەمیشەیی بۆ ساغکردنەوەی کاڵاکانی، بەجۆرێک بازاڕی عێراق لە ژێر هەیمەنەى بازرگانى ئێران بێنێتە دەرەوە.

هاوکات دەیەوێت عێراق بە چەندین ڕێککەوتن و گرێبەستى ئابووری ببەستێت بەخۆیەوە، بۆ ئەوەى عێراق بۆ هەر خواستێکی تورکیا لە داهاتوودا ملکەچ و پابەند بێت.

لەسەروو هەموو ئەمانەوە دەوڵەتى تورک بەردانەوەى ئاوی دیجلەو فوراتی بەستووەتەوە بەهاوکاریکردنى عێراق لە ئۆپەراسیۆنە داگیرکارییەکانى و هەروەها ڕازیبوونى عێراق بە پڕۆژەی “ڕێگەی گەشەپێدان” و بەو گرێبەستە ئابووری و بازرگانیانەى دەوڵەتى تورک پێشنیاری کردوون بۆ بەغدا.

بەشێک لە شارەزایانى سیاسی لە عێراق لەم چەند ڕۆژەدا ئاماژەیان بەوە کردوە، کە سەردانەکەى ئەردۆغان بۆ عێراق هیچ خێرێکی بۆ عێراقیەکان تێدا نییە، شەڕ نەبێت، بەڵکو ئەم سەردانە تەنیا سەپاندنی سیاسەت و بەرژەوەندی تورکیایە بەسەر عێراقدا.

    هـ.ح

Comments are closed.