Cemal Bêdar: Çawa Tirk, Ereb û Faris zilmê li Kurdî dikin, hikûmeta Herêmê jî li Hewramî dike

HELEBCE-ROJNEWS

Nivîskarê navûdeng ê ji Hewramanê Cemal Bêdar diyar kir ku çawa ku Tirk, Faris û Ereb zext û zordariyê li zimanê Kurdî dikin û nahêlin bi zimanê xwe bixwînin û binivîsin, heman şêweyî hikûmeta Kurdî jî zordariyê li Hewramiyan dike ku nahêle bi zimanê xwe bixwînin û binivîsin.

Cemal Hebîbulah Ferec bi nasnav Cemal Bêdar di sala 1947’an de li bajarokê Tewêle yê Hewramanê ji dayîkbûye. Xwendina xwe li Biyar û Silêmaniyê qedandiye. Cemal Bêdar 40 salan li dibistanên herêmê mamostatiya ziman kiriye û 25 salan jî bi zimanê Hewramî dinivîse û di axive. Nivîskarê ji Hewremanê Cemal Bêder di encama xebata 15 salan de li ser rêzimana Hewremanî pirtûkek a ji 6 cildan pêk tê amadekiriye û weşandiye.

Nivîskarê navûdeng ê Hewramî Cemal Bêdar bi boneya roja zimanê dayîkê yê cîhanî, di derbarê rewşa zimanê Kurdî û metirsiyên li ser hene de ji Rojnews’ê re axivî.

Cemal Bêdar diyar kir ku heta niha gelê Kurd nebûne xwedî hikûmet û dewletek navendî ku bikare hikûmraniya hemû parçeyên Kurdistanê bike û wiha got: “Zimanek standard dikare bi aqilmendî ji hêla hukûmetek dilsozê miletê xwe ve were afirandin. Her wiha pirtûkek li ser dinê û bin dinê tunebû ku gelê Kurd bike çavkaniya fermî ya zimanê xwe û bandora zimanên biyanî li ser zimanê xwe rake. Niha zimanê Kurdî li hemû beşên Kurdistanê bi zimanê xwe maye. Kurd li ti parçeyên Kurdistanê ne di warê dîplomasiya siyasî, leşkerî û aborî de negihiştine yekitiyeke tam ku hewl bidin zimanekî standard ava bikin.”

Cemal Bêdar di dewama axaftina xwe de qala metrisiyên li ser zimanê dayîkê kir û wiha pê de çû: “Zimanê dayîkê yê kesên ku pê diaxivin, heta ku li dibistanan nenivîsin û nexwînin, kanalên medyayê bi kar neynin, bi derbasbûna demê re ziman têk diçe û metirsiya herî mezin li ser çêdibe. Niha metirsî li ser zimanê Soranî nîne. Em di nava xwe de dev ji peyvên xwe yên resen berdidin û peyvên biyanî û Înglîzî bikartînin. Ev jî ji bo pêşeroja zimanê Kurdî metirsiye. Wek mînak jî li şûna ku em bêjin ‘komek mamosta serdankirin’ em dibêjin kadro (staff) ku ev peyv ji bo zimanê me ne guncawe.”

Her wiha Cemal Bêdar balkişand li ser rola hikûmetê di parastin û pêşxistina zimanê netewekê de û wiha axaftina xwe domand: “Ji bo zimanê zikmakî erka dewletê ji aliyê netewetiyê ve pir girîng e, tişta ku neteweyekê ji yê din cuda dike zimanê wî ye. Lewma ji ber ku ji me re dibêjin Kurd em bi Kurdî diaxivin. Erkê sereke yê her welatekê ewe ku zimanê xwe biparêze, ji ber ku bi parastina zimanê xwe neteweya xwe jî diparêze. Ger zimanê mirov têkçû, netewa mirov jî winda dibe. Di dîrokê de gelek nimûneyên vê yekê hene ku windabûne. Ji bo wê niha li şûna ku em di zimanê xwe de li peyvên biyanî bigerin, divê em li deverên cuda yên Kurdistanê li peyvên alternatîf bigerin. Ger em nekarin bidestbixin, divê em bi rêya pisporên ziman peyvekê jê re bibînin da ku zimanê me ji metirsiya windabûnê bê parastin. Lê ji bo rewşenbîr û berpirsên me gelek xweşe ku bi hêsanî peyvên biyanî di nava zimanê me de bikarbînin.”

Nivîskar Cemal Bêdar destnîşan kir ku peyvên biyanî kesî jîr nakin û xizmeta miletê xwe nakin, pêwîste li peyvan bigerin û zimanê xwe vejînin û pêş bixin. Cemal Bêdar da zanîn ku divê di medyayê de jî rê neyê dayîn ku peyvên biyanî werin bikaranîn, evane erkên hikûmetêne ku ger pêkbîne.

Cemal Bêdar diyar kir ku çawa Tirk, Ereb û Faris zilmê li Kurdî dikin, heman şêweyî hikûmeta Herêma Kurdistanê jî zilm li Hewramî dike û wiha axivî: “Dewleta Tirk û Faris rê nede ku Kurd li welatên wan bi zimanê Kurdî bixwînin. Zilmek gelek mezine. Hewramî jî xwediyê zimanê xwene, eger hikumeta Kurdî (herêm) zaravayê Hewramî jî paşguh bixe û tenê ev ziman weke dersek li navendên dibistanan werin xwendin, li gorî min çawa Tirk, Ereb û Faris zordariyê li Kurdan dikin, bi heman awayî jî hikumeta Kurdî zordariyê li me Hewramiyan dike.”

Nivîskar Cemal Bêdar di dawiya axaftina xwe de bang li hikûmeta Herêma Kurdistanê kir ku 3 rojan li dibistanan dersa bi zimanê Hewramî bê dayîn da ku zimanê Hewramî ji holê nerabe, ji ber ku zimanê Hewramî xizmeta zimanê Kurdî kiriye.

(fk)