Ekonomi uzmanı: Kürdistan Bölgesi ekonomik olarak en kötü dönemini yaşıyor

SÜLEYMANİYE-ROJNEWS

Kürdistan Bölgesinin kötüye giden ekonomik durumunu siyasi iktidardaki iki partinin yanlış politikalarına bağlayan Ekonomi Uzmanı, Kürdistan Bölgesinin ekonomik durumunun hiçbir dönemde olmadığı kadar kötü olduğunu ifade etti.

Akademisyen ve Ekonomi Uzmanı Dr. Neberd Kerim, Kürdistan Bölgesinin ekonomik durumunu ve Irak Federal Mahkemenin  Bölge çalışanlarının maaşlarına ilişkin aldığı kararları Rojnews’e verdiği röportajda değerlendirdi.

Kürdistan Bölgesi Parlamentosunun ilk kabinesinin ilk toplantısında ekonomi uzmanı hiç kimsenin bulunmadığını belirten Dr. Neberd Kerim, “Kürdistan Bölgesinde ekonomiden anlayan uzman kişiler yok. Bu nedenle sistematik bir banka sistemi de kurulamadı. Banka sisteminin kurulmamasından kaynaklı yurttaşların banka sistemine güveni gelişmedi. Banka sistemi olmadığı ve güven sağlanmadığı için bankalara para yatırılmıyor” dedi.

‘Kürdistan Bölgesi Parlamentosu’ndakiler ekonomiden anlamıyor’

 Kürdistan Bölgesinin ekonomisi neden bu duruma geldi?

Kürdistan Cephesi Raperin (Atılım, isyan) kararını aldığı zaman Raperin başarıya ulaşırsa bölgeyi nasıl yöneteceğine dair bir planı yoktu.  Bu nedenle Raperin başarılı olduğunda hükümet ve parlamento arasında çelişkiler yaşanmaya başladı. Kürdistan Bölgesinin ilk kabinesinde herhangi bir ekonomi uzmanı yoktu. Bu nedenle Kürdistan Bölgesinin ilk hükümeti bölgeyi yanlış yönetti. Baas rejimi yıkıldıktan zaman Kürdistan Bölgesi Hükümeti ve partilerinin özellikle de YNK ile KDP 10 yıllık başarısız bir yönetim pratiğinin sahibiydi. Kürdistan Bölgesi Hükümeti daha ilk günden itibaren Bölge’yi yanlış yönetti. 2003 yılında Baas rejimi yıkılmasına rağmen Kürdistan Bölgesinde Bölge yönetimi 2005 yılında kuruldu.  O dönem Kürdistan Bölgesi  defakto bir hükümet olarak Irak devleti içinde yer aldı. Hatta  Irak Hükümeti ve Parlamento başkanının belirlenmesinden önce  Hewlêr’de bir toplantının yapılması gerekirdi. fakat bu toplantı yapılmadı ve bu toplantı Kürdistan Bölgesi statüsünün iskeleti için çok önemliydi. Yine devletin mali iskeletinin oluşturması için de çok önemli bir toplantıydı. Kürdistan Bölgesinin her zaman bağımsızlık talebi vardı ve bağımsızlık için mali sisteminin olması temel koşullardan biridir. Çünkü bağımsız bir devlet düşmanları tarafından kuşatıldığında  ayakta kalmasına yetecek bağımsız bir mali sisteminin olması gerekir.

Son yıllarda Kürdistan Bölgesinin gelirlerindeki artışa rağmen neden güçlü bir ekonomik alt yapı oluşturulamadı?

2013 yılına kadar Irak’tan Kürdistan Bölgesi için yıllık 110 milyar dolardan 111 milyar dolara kadar bütçe aktarılıyordu. Kürdistan Bölgesi Hükümeti geliri artıran bir mali politika izlemesi gerekirken  aksine daha fazla azalttı. Tarımın yok edilmesi ekonomiye en büyük darbe olurken Bölge’ye en büyük zararı verdi.  Üretmesi gereken bir bölge konumunda olması gerekirken sürekli dışardan ithal etti. Turizm, endüstri ve ticareti sıfır noktasına getirdiler. Bölgede kamu kurumlarında maaşlı çalışanların sayısı özel sektörde çalışanların sayısını geçti. 1 milyon 200 personel kamu kurumlarında çalışıyor. Sadece bu durum bile Kürdistan Bölgesinin ekonomisinin ne kadar kötü bir durumda olduğunu gösteriyor. O kadar fazla maaşlı çalışan var ki hükümet en ufak bir ekonomik krizle bile baş edemiyor. Bölge olarak en kötü sürecimizi yaşıyoruz.

Kürdistan Bölgesinde neden bir banka sistemi yok ?

Banka sisteminin olmayışının en temel nedeni yurttaşların banka sistemine güvenmemeleridir. Bir zamanlar Amerika ve Yunanistan’da banka sistemi çöktüğü için mali kriz yaşandı. Bölgeyi ekonomik krizden kurtarmanın tek yolu güçlü bir banka sistemini kurmaktan geçiyor.

Yani yaşanan mali kriz, güçlü bir banka sistemi ile çözülür mü?

Evet çözülür. Öncelikle paranın halkta değil devlet bankalarında olursa devlet ekonomik krizle karşı karşıya kalmaz. İkicisi bankalar finansal sözleşmeler ve yatırımlar yapabilir. Finans ve muhasebe hukukunda finansal yatırımlar diye bir şey varsa o da bankadır. Banka fon yatırımları konusunda isteksizdir. Kürdistan Bölgesininim ekonomik gücü olmadığı için bankacılık sisteminin gelişmedi. Bankacılık sisteminin olmaması yurttaşların bankalara güvenmesinin engelledi.

Federal Mahkemenin kararına ilişkin en düşünüyorsunuz?  Her iki hükümet alınan kararları uygulayabilecek mi?

Irak Federal Mahkemesinin kararına göre  Irak Hükümeti  tıpkı Irak’ın diğer kentleri gibi Kürdistan Bölgesindeki çalışanların maaşlarını karşılayacak. Bunun ilk adımı maaşların eşitlenmesidir. Zaxo’daki bir çalışan ile Basra’daki bir çalışan aynı maaşı alacak. Yine terfiler Irak’taki çalışanlar ile eşitlenmelidir. Bu konu üzerinde önemle durulmalıdır.  Örneğin Irak’ın 15 kentindeki maaşlar ayın 20’sinde ödeniyor. Irak Hükümeti çalışanların maaşlarını ödemek zorundadır. Hükümetin Bölge’deki çalışanların maaşını ödemesi için 618 milyar dolarlık bir bütçeye ihtiyacı var. bunun için Irak’ın 2024-25 yılı bütçesini yeniden düzenlemesi gerekiyor. Bu ne zamana kadar yapıla bilinecek bilemiyorum.

Bu kararlar nasıl uygulanacak?

Yasanın nasıl uygulanacağı net olmadığı için  yanlış yorumlanıyor. Çünkü ekonomik araçlar ayrıntılı olarak açıklanmamış ve uygulanmamıştır.

Irak Maliye Bakanlığı çalışanlar için  bir ayda banka kartı verileceğini söylüyor. Bu kartlar bu kadar kısa bir sürede tamamlanabilecek mi?

Güncellenen listenin ardından Irak hükümeti Kürdistan Bölgesi çalışanlarının maaşları için 618 milyar dolar bankalara gönderecek. Maliye Bakanlığı bu bankaları federal bankalar aracılığıyla destekliyor. Bölge çalışanlarının maaşları ödenmelidir.  Kürdistan Bölgesi’nin 1,27 milyon çalışanını elektronik kart sağlamak kolay mı? Burada bir sorun var; Bağdat bölgesel bankalara güvenmiyor. Dolayısıyla Merkez Bankası’nın Kürdistan Bölgesi’ndeki üç şubesinin açılması da uzun sürmeyecek.

Kürdistan Bölgesi bankalarına olan bu güvensizliğin nedeni nedir?

Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ndeki iki partinin özellikle mali alanın yönetimi konusunda anlaşamaması güvensizliğin nedenlerinden biridir. Son yıllarda Rashid ve Rafiden bankaları Bölge’deki yurttaşlara kredi vermek için bölgede şube açma talebinde bulundu.  Ancak her iki iktidar partisi de bankacılık sektörünü  kendisi kontrol ediyor. Bu nedenle hem Raşhid hem de Rafiden bankalarının bazı şubelerini açmalarına izin vermediler. O zaman banka şubeleri açılsaydı şimdi bu sıkıntılarla karşılaşmayacaktı. Bu  süreçte Irak hükümetinin Kontrol Komisyonu maaş listesini onaylaması gerekiyor. Liste onaylandıktan sonra geriye kalan tek şey Kürdistan Bölgesi’nin genel maaşın ve maaş alanların sayısını ne kadar olduğudur, o zaman denetim kurulu Kürdistan Bölgesi’nin tüm maaşlarını Irak hükümetiyle paylaşabilir. Ayrıca Irak Maliye Bakanlığı yalnızca Kürdistan Bölgesi çalışanlarının maaşlarının karşılanması konusunda federal bankaları destekliyor. Yada Irak Maliye Bakanı Kürdistan Bölgesi’ndeki çalışanların maaşları için Kürdistan Bölgesi’ndeki diğer devlet bankalarını da destekleyecek.

Kürdistan Bölgesi ve Bağdat yeni bir elektronik kart üzerinde anlaşabilecek mi?

Kamu personel maaşları için elektronik banka kartlarının oluşturulması konusunda Irak hükümetiyle, özellikle de Maliye Bakanlığıyla bir anlaşma yapılması gerekiyor. Banka kartlarının oluşturulmasına kadar Irak’ın Bölge çalışanlarının maaşlarına destek olması gerekiyor. Çünkü kartların tamamlanması için çok az zaman var. İkinci nokta ise Kürdistan Bölgesi’ndeki maaşlıların bir kısmının kartı var, bir kısmının yok ve kartların tamamlanması için de bir süreye ihtiyaç var.

 

 

Bunları da beğenebilirsin